با نزدیک شدن ایالات متحده به دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال، مناقشه بر سر حافظه تاریخی و نمادهای عمومی بار دیگر به یکی از مهمترین عرصههای نبرد سیاسی آمریکا تبدیل شده است. اما آنچه این بار توجه منتقدان را جلب کرده، صرفاً اختلاف بر سر مجسمهها و نامگذاریها نیست؛ بلکه تلاش دونالد ترامپ برای ثبت نام و تصویر خود در کالبد فیزیکی تاریخ آمریکاست.
در شرایطی که آمریکا با شکافهای عمیق سیاسی و اجتماعی دستوپنجه نرم میکند، رئیسجمهور این کشور مجموعهای از پروژههای یادمانی را پیش میبرد که از «باغ قهرمانان» و طاق عظیم «آزادی» گرفته تا ساخت تالاری غولپیکر در کاخ سفید و حتی نصب مجسمهای از خودش در زمین گلف شخصیاش را شامل میشود. منتقدان میگویند این اقدامات بیش از آنکه تلاشی برای پاسداشت تاریخ ملی باشند، بخشی از پروژهای گستردهتر برای برندسازی سیاسی و شخصی ترامپ هستند.
تاریخ به روایت کاخ سفید
ترامپ از مدتها پیش اعلام کرده بود که «باغ قهرمانان» پاسخی به آن چیزی است که او «تلاش بیپروا برای حذف قهرمانان، ارزشها و شیوه زندگی آمریکایی» مینامد. این مجموعه قرار است مجسمه «بزرگترین آمریکاییهایی که تاکنون زیستهاند» را در خود جای دهد.
اما منتقدان معتقدند مسئله اصلی انتخاب چهرهها نیست، بلکه کنترل روایت تاریخی است. پل فاربر، مدیر مؤسسه پژوهشی «مانومنتز لب»، معتقد است نزاع امروز آمریکا بر سر این پرسش بنیادین شکل گرفته که چه کسی حق دارد داستان گذشته را تعریف کند.
به گفته او: «در تاریخ آمریکا، بحث درباره آینده همواره از مسیر این پرسش عبور کرده که چه کسی روایت گذشته را مینویسد.»
فاربر هشدار میدهد که بسیاری از این پروژهها تصویری گزینشی از تاریخ ارائه میکنند؛ تصویری که چهرههای تاریخی را برجسته میکند اما زمینههای واقعی مبارزات آنان را حذف میکند. او در اشاره به نحوه بازنمایی مارتین لوتر کینگ میگوید: «اگر بگوییم او برای عدالت جنگید اما از بیعدالتیای که علیه آن مبارزه میکرد نامی نبریم، در واقع تاریخ را از محتوای واقعیاش تهی کردهایم.»
از مجسمههای قهرمانان تا مجسمه رئیسجمهور
همزمان با احیای برخی نمادهای جنجالی مانند مجسمه کریستف کلمب و بازگرداندن یادمانهای مرتبط با شخصیتهای مناقشهبرانگیز تاریخ آمریکا، خود ترامپ نیز به بخشی از این روند تبدیل شده است.
او پیشتر مجسمهای از خود را در مجموعه گلف دورال فلوریدا نصب کرده و گزارشها حاکی از آن است که دولت آمریکا در حال بررسی مقدمات چاپ اسکناس ۲۵۰ دلاری است؛ اسکناسی که ممکن است تصویر ترامپ روی آن نقش ببندد.
در کنار این موارد، پروژه ساخت تالار ۹۰ هزار فوت مربعی کاخ سفید نیز توجه بسیاری را جلب کرده است. ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز این تالار را «یادمانی» برای خود توصیف کرده و گفته است این کار را انجام میدهد «چون هیچکس دیگری انجامش نمیدهد.»
چنین رویکردی برای بسیاری از ناظران یادآور رهبران سیاسیای است که تلاش میکنند در زمان حضور خود در قدرت، میراثشان را بهصورت فیزیکی تثبیت کنند؛ اقدامی که در سنت سیاسی آمریکا کمتر سابقه داشته است.
فاربر در این باره تصریح میکند: «در فرهنگ سیاسی آمریکا سابقهای وجود ندارد که یک رئیسجمهور در دوران مسئولیت خود و توسط دولت خودش به این شکل یادمانسازی شود.»
حافظه عمومی یا نمایش قدرت؟
بحث بر سر یادمانها در آمریکا موضوع تازهای نیست. از سرنگونی مجسمه جرج سوم در سال ۱۷۷۶ تا حذف صدها نماد کنفدراسیون پس از اعتراضات سال ۲۰۲۰، آمریکاییها همواره درباره معنای نمادهای عمومی اختلاف داشتهاند.
اما تفاوت امروز در آن است که مناقشه از سطح بازنگری در گذشته فراتر رفته و به نمایش مستقیم قدرت سیاسی در زمان حال رسیده است.
منتقدان میگویند پروژههای یادمانی ترامپ تنها درباره تاریخ نیستند؛ بلکه تلاشی برای پیوند زدن هویت ملی آمریکا با شخصیت رئیسجمهور هستند. از نامگذاریها گرفته تا معماری و نمادسازی، همه چیز در خدمت ساختن روایتی قرار گرفته که در آن مرز میان میراث ملی و برند شخصی کمرنگ میشود.
شاید به همین دلیل باشد که فاربر هشدار میدهد سرعت بیسابقه این پروژهها اجازه نمیدهد تاریخ درباره میراث واقعی دولت کنونی قضاوت کند. به گفته او: «پیروزیها با شتاب ثبت میشوند و یادمانها با سرعتی سرسامآور پیشنهاد میشوند؛ پیش از آنکه تاریخ بتواند واقعاً درباره میراث این دولت داوری کند.»
در آستانه جشن ۲۵۰ سالگی آمریکا، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که چه کسانی شایسته یادبود هستند؛ بلکه این است که آیا یادمانها قرار است حافظه جمعی یک ملت را نمایندگی کنند یا به ابزاری برای جاودانهسازی یک رهبر سیاسی تبدیل شوند.
نظر شما