از زمان بازگشت طالبان به قدرت تاکنون هر سال ایام محرم به عنوان زمانی برای اوجگیری برخی اختلافات و تنشها میان حاکمیت طالبان و شیعیان افغانستان شناخته شده است. به نظر میرسد محرم امسال نیز از این قاعده مستثنا نیست، علاوه بر آنکه امسال ردپای دلایل و عوامل دیگری نیز به این روندهای تنشزا باز شده است.
بر این اساس، تعیین شرایط و محدودیتهای گسترده جدیدی که از طرف طالبان و بهطور خاص از سوی وزارت عدلیه(دادگستری) بر مراسم عزاداری شیعیان اعمال شده و حتی به دستگیری برخی متولیان حسینیهها و عزاداران حسینی انجامیده، توقیف رسانه و شبکه شیعی تمدن که با تعطیلی بزرگترین مرکز علمی و آموزشی شیعیان افغانستان یعنی حوزه و دانشگاه خاتمالنبیین(ص) مستقر در کابل همراه شد و همچنین اجبار دانشجویان اهل تشیع در شهر هرات به امضای تعهدنامهای برای پایبندی به فقه حنفی، همگی بخشی از روندهای تنشزای ماههای اخیر میان جامعه تشیع و حاکمیت طالبان بوده که اعتراض عمومی شیعیان و حتی بیانیه رسمی شورای علمای شیعه را به دنبال داشتهاست. در این شرایط درزمینه تداوم تنشها میان حاکمیت طالبان و شیعیان در چند سال اخیر و بهویژه در ایام محرم، چند نکته مهم قابل یادآوری است.
الف) طالبان و دشواری گسست از اندیشههای افراطگرایانه؛ روند اداره و تفکرات حاکم بر حاکمیت طالبان در دوره دوم تسلط آنها بر افغانستان، حکایت از آن دارد که باوجود تنوع فکری و عقیدتی موجود میان طالبان، آنها هنوز هم نتوانستهاند خود را از بستر برخی اندیشهها و اقدامات افراطگرایانه دور کنند. تشدید اقدامات امارت اسلامی در قبال شیعیان و بهطور خاص اعمال محدودیتها نسبت به مراسمهای عزاداری در این محرم را باید در همین چارچوب ارزیابی کرد. اما اعمال محدودیتها از سوی برخی جناحهای درون حاکمیت طالبان در شرایطی رخ میدهد که بخشی دیگر از بدنه طالبان نه تنها با این موضوع مشکلی ندارند، بلکه درکی مشترک با شیعیان در این زمینه دارند. حضور نور محمد متوکل، سرکنسول طالبان در مشهد در مراسم عزاداری سیدالشهدا(ع) و اظهارات او در مورد پیام وحدت، عدالت و عزت اسلامی واقعه عاشورا و تأکید او بر عاشورا به عنوان بزرگترین سرمایه معنوی جهان اسلام و درسهای وحدتآفرین این واقعه را میتوان بخشی از همین دیدگاهها تلقی کرد.
ب) تداوم ابهامها در ساختار سیاسی طالبان؛ در کنار مسئله چالش فکری و عقیدتی، نبود ساختار سیاسی منسجم و پاسخگو را باید از دیگر دلایل و ریشههای تنشزا در روابط میان شیعیان و حاکمیت طالبان تلقی کرد. در مورد مراسم عاشورای امسال و یا در زمینه تعطیلی رسانه تمدن و حوزه خاتمالنبیین(ص) این بار شاهد دخالت مستقیم وزارت عدلیه طالبان بودیم که از نظر بسیاری، وظایف محوله ارتباط چندانی با تصمیمات اخیر ندارد. حتی در مورد شبکه تمدن و دانشگاه خاتمالنبیین(ص) که وزارت عدلیه طالبان مدعی چالش زمینهای آن است نیز دلایل و انگیزههای متفاوت قضایی و سیاسی مطرح شده است. کریمی، معاون وزارت شهرسازی طالبان که خود از شیعیان افغانستان است در این مورد باور دارد اقدام وزارت عدلیه تصمیم و عملکرد شخصی وزیر آن است. وی در جمع شیعیان بهصراحت میگوید خودش از طرف محمدحسن آخند، نخستوزیر طالبان از مردم باغیرت و سربلند شیعه و هزاره افغانستان عذرخواهی میکند.
ج) حفظ وحدت و یکپارچگی، شرط بقای حکومتها در افغانستان؛ در افغانستان جابهجایی حکومتها بسیار اتفاق افتاده است، اما شرط اصلی تداوم و بقای این حکومتها حفظ انسجام، وحدت و یکپارچگی کشوری بوده که از تنوعات قومی و مذهبی زیادی برخوردار است. اقدامات اخیر طالبان در قبال شیعیان و حتی در بُعدی وسیعتر، نسبت به اقلیتهای قومی و زبانی، روندی غیر از این را نشان میدهد. اینها را میتوان از اظهارات اخیر معاون وزارت شهرسازی که خود یکی از معدود شیعیان حاضر در ساختار حاکمیت طالبان است درک کرد: «اگر سکوت مردم ما را حمل بر ضعف و ترس کنید، اشتباه کردهاید، مردم ما اهل ترس نیستند. ما نمیخواهیم یکبار دیگر به این فاز تجربه شده تلخ [جنگ] برویم... مردم ما را به ستوه نیاورید».
نظر شما