در بخش سوم از این نوشتار جامع که راهکارهای تحقق حکمرانی قرآن را از منظر آیتالله خامنهای در تفسیر سوره جمعه کاوش میکند، به دو مؤلفه بنیادین پرداخته میشود. اولین گام، تأکید بر صلاحیت و انطباق مجریان قوانین الهی با معیارهای قرآنی است، زیرا حکمرانی قرآن تنها با دست انسانهای صالح محقق میشود. دومین راهکار، رسالت خطیر دولت اسلامی در فراهم آوردن زمینه تربیت، تعالی و رشد فکری و فرهنگی مردم است. این بخش نشان میدهد که چگونه رهبر شهید با الهام از بعثت پیامبر (ص) و نهضت امام خمینی (ره)، بر شناخت و شکوفاسازی استعدادهای فطری جامعه برای خروج از گمراهی تأکید دارند.
راهکارهای تحقق حکمرانی قرآن
آیتالله خامنهای بر اساس روش تفسیر اجتهادی و تدبرات و تطبیقات، در سوره جمعه نیز به برخی قضایا که میتوانند زمینهای جهت استنباط راهکارهای تحقق حکمرانی قرآن باشند، توجه دادند که در این قسمت مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.
۱. صالح بودن مجریان قوانین الهی (احکام قرآن)
آیتالله خامنهای با تأمل در آیه اول سوره جمعه « یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزِیزِ الْحَکِیم » (جمعه، ۱:) برای تحقق حکمرانی قرآن به گزارههایی دست یافتهاند که از شروطی برخوردار است. از جمله اینکه قوانین الهی باید به دست انسانهایی صالح و منطبق با ضابطهها و معیارهای الهی شکل بگیرد. ایشان در تبیین ماهیت این قضیه، بیاناتی دارند، از جمله: «اگر در یک کشوری به قانون الهی عمل نشود، ولو افراد خوبی در رأس کار باشند، اینجا خدا حکومت نمیکند. (حکمرانی قرآن محقق نشده است) اگر در یک کشوری به قانون الهی عمل شود، منتهی توسط اشخاص غیرصالح، اینجا هم خدا حکومت نمیکند. خدا آنجا حکومت میکند که قوانین و دستورات الهی عمل شود، به دست انسانهایی صالح که منطبق با ضابطهها و معیارهای الهی هستند. این دو شرط لازم است» (خامنهای، تفسیر سوره جمعه، ص ۲۴).
۲. فراهم نمودن زمینه تربیت، تعالی و رشد مردم
فراهم نمودن زمینه فکری، فرهنگی و تزکیه امت از دیگر راهکارهای تحقق حکمرانی قرآن میباشد که آیتالله خامنهای با بهرهگیری از آیه دوم سوره جمعه « هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُوالً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُ ُم الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَاللٍ مُبِین » (جمعه، ۲:) به آن پرداختند.
رهبر شهید (قدس سره) با تدبر در سه مأموریت رسول خداوند و الگوسازی برای حکمرانی قرآنی، معتقد است که اساساً یکی از راهکارهای اجرایی شدن حکمرانی قرآنی که باید توسط حکومت اسالمی تحقق پیدا کند، تربیت و رشد فکری و فرهنگی مردم و دور کردن مردم از ضلالت و گمراهی میباشد. طبیعتاً برای رشد دادن مردم، باید آنان را شناخت و بر اساس فطرت الهی و انسانی، آنان را به حرکت به سمت تعالی سیر داد. این یکی از قضایای مهم در نظام حکمرانی و از وظایف حکومت اسلامی است (خامنهای، تفسیر سوره جمعه، ص ۵۹). و هنر بزرگ پیغمبران و اولیاء الهی، کشف استعدادها و خصلتهای نیک انسان و رشد دادن این خصلتهاست (خامنهای، تفسیر سوره جمعه، ص ۵۴). همانگونه که پیغمبر اسلام این کار را کرد و با شناسایی ظرفیتهای مردم دوران جاهلیت اباذرها را تربیت کرد و از آنان کسانی ساخت که هر کدام ستارهای درخشانی شدند برای تاریخ بشر (خامنهای، تفسیر سوره جمعه، ص ۵۹).
ایشان در انجام این رسالت در عصر حاضر از سوی امام خمینی (ره) که برای تحقق حکمرانی قرآن قیام کرده فرمودند: «هنر بزرگ امام این بود که این رگههای استعداد و ظرفیت امت را شناخت و آنها را استخراج کرد چرا که امام ظاهر بین نبود؛ بطون مردم را دیدند، فطرت الهی را فهمیدند، اعماق انسانی را درک کردند. آن چشم تیز بین با بصیرت او شجاعت مردم را میدید. این شجاعت، این قدرت، این صلابت، این فداکاری، این دوری از فساد، این روگردانی و اعراض از گناهان که امروز در میان مردمان ما و جوانهای ما وجود دارد، اینها را امام شناخت. فهمید که اینها هست و اینها را تزکیه کرد. در ملت نمو داد، رشد داد، انقلاب این کار را کرد. امام این کار را کرد. (تا زمینه اجرا شدن احکام قرآن فراهم شود)» (خامنهای، تفسیر سوره جمعه، ص ۵۵ و ۵۷ و ۵۸).
بنابراین با توجه به آیه دوم از سوره جمعه، باید گفت که دولت نبوی (ص) الگویی برای دولت اسلامی در اینکه راهکار تحقق حکمرانی قرآنی، تربیت، رشد و تعالی دهی مردم و خروج مردم جامعه از ضلالت و گمراهی است. از این رو شناخت مردم که مقدمه حرکت دادن ایشان به سمت و سوی تعالی بر اساس فطرت پاک الهی و انسانی و رهاسازی مردم از ضلالت و گمراهی است، یکی از قضایای مهم در اجرایی شدن حکمرانی قرآنی و از جمله وظایف دولت اسلامی محسوب میگردد.
منابع:
• قرآن کریم.
• خامنهای، سیدعلی. تفسیر سوره جمعه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۴۰۱، ص ۲۴، ۵۴، ۵۵، ۵۷، ۵۸، ۵۹.
نظر شما