همزمان با سفر مهر ماه معاون رئیسجمهور به مشهد، یکی از موضوعاتی که در صد و سی و ششمین جلسه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی خراسان رضوی با حضور رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، استاندار خراسان رضوی و نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی مطرح شد، عقبماندگیهای اعتباری استان نسبت به استانهای غربی و مرکزی بود که سرانجام طرح مشکلات ناشی از کمبود اعتبارات برای خراسان رضوی، به موضوع توسعه منطقه شرق کشور رسید.
توسعه شرق در تله بلاتکلیفی
در پیگیری این موضوع که سرانجام قولهای داده شده برای توسعه خراسان رضوی در آن جلسه به چه سرانجامی رسید، رئیس دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی استان به خبرنگار ما گفت: پیرو سفر انجام شده، از رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور مصوبهای با عنوان توسعه منطقه شرق کشور و ایجاد یک خط اعتباری ویژه برای استانهای شرقی در آن مقطع، اخذ و مقرر شد برای چهار استان منطقه شرق کشور یعنی استانهای خراسان و سیستان و بلوچستان تنظیم برنامهای صورت بگیرد تا شاخصهای اقتصادی این منطقه به میانگین کشور نزدیک شود. بر همین اساس، با همکاری سازمان مدیریت و برنامهریزی استان و نیز مشارکت استانهای منطقه شرقی یک بسته نسبتاً کامل و منسجم تهیه، برنامهریزی و چارچوببندی شد و تعیین خط مشی و حتی نوعی همافزایی منطقهای نیز شکل گرفت.
علیاکبر لبافی ادامه داد: در حالی که مصوبه اولیه ناظر بر چهار استان شرقی با شاخصهای اقتصادی ضعیفتر و شرایط خاص منطقهای بود، نمایندگان مجلس پیشنهاد دادند به جای این چهار استان، دامنه طرح به هشت استان گسترش پیدا کند و در این چارچوب، استانهایی مانند کرمان و هرمزگان نیز به مجموعه افزوده شدند. ایراد جدی این پیشنهاد آن بود که از منظر شاخصهای توسعه، زیرساخت، سرانه درآمدی، سرمایهگذاری دولتی، امکانات صنعتی و ظرفیتهای اقتصادی، این استانها اساساً با استانهای شرقی مدنظر ما قابل مقایسه نیستند.
وی افزود: در جلسهای که با نمایندگان پیشنهاددهنده طرح داشتیم، تلاش شد این موضوع تا حدی حل و فصل شود و تفاهمی برای پیگیری تلفیقی دو مسیر شکل بگیرد. از منظر ما یا باید همان طرح اولیه سه یا چهار استان شرقی با قوت دنبال شود، یا اگر قرار است مدل دیگری جایگزین باشد، به سرعت تعیین تکلیف شود. ادامه این وضعیت بلاتکلیف به زیان منطقه است. در این زمینه، یکی از راهکارهای قابل طرح آن است که موضوع با ادبیاتی مناسب و منطقی، بار دیگر در سطح استان و در ارتباط با نمایندگان مطرح شود تا تعیین تکلیف این مسئله یا به نفع اجرای طرح اولیه چهار استان صورت بگیرد یا دستکم مسیر آن شفاف باشد.
تلفیق طرحهای منطقهای برای مقابله با بحران آمایش سرزمینی
در همین راستا یکی از نمایندگان مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار ما اظهار کرد: این دو طرح نه تنها با یکدیگر تقابل و تعارضی ندارند؛ بلکه میتوانند مکمل یکدیگر هم باشند. برای استانهای شرقی؛ یعنی سیستان و بلوچستان و خراسانهای شمالی، رضوی و جنوبی قرار بود در زمینه محرومیتها، مشکلات موجود، آمایش جمعیت، آمایش امکانات، تجهیزات و سایر مسائل، کنار هم قرار بگیرند و با توجه به برنامهریزی لازم در این زمینه، به صورت مشترک کار کنند تا عقبماندگیها و مشکلات موجود در این چهار استان برطرف شود.
حجتالاسلام نصرالله پژمانفر افزود: موضوعی در کنار این مسئله و نه در مقابل آن و حتی در امتداد آن مطرح شد و این گونه تعریف کردیم که ما در شرق و نیمه شرقی کشور در مقایسه با نیمه غربی با مشکلاتی روبهرو هستیم؛ یعنی هشت استان شامل گلستان، خراسانهای شمالی، رضوی و جنوبی، سمنان، سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان با مجموعهای از مسائل مهم مواجه هستند. ابتدا نظر ما این بود که فقط با یک نگاه منطقهای دنبال این باشیم که بتوانیم از نظر مالی برای این هشت استان کارهایی انجام دهیم؛ اما در جلسهای که در مجلس برگزار شد، به این نتیجه رسیدیم کشور اکنون با وضعیت و مشکلاتی مواجه شده که از جمله آنها، کوچ جمعیت است که باید مورد توجه باشد.
وی با اشاره به نقشه پراکندگی جمعیت در کشور تشریح کرد: زمانی در نیمه شرقی نزدیک به ۴۰درصد جمعیت کشور زندگی میکردند؛ اما اکنون این جمعیت در نیمه شرقی ایران کاهش پیدا کرده و به کمتر از ۲۴ درصد رسیده؛ یعنی از کل کشور نهایتاً یکچهارم جمعیت در این بخش و یکچهارم دیگر نیز در فلات مرکزی و مناطق نیمه غربی ساکن هستند و این مسئله یک نگرانی و تهدید برای کشور به شمار میآید؛ زیرا آمایش سرزمینی درست اجرا نشده است.
رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی عنوان کرد: از سوی دیگر، فرصتهایی که ما در نیمه شرقی کشور داریم، بسیار طلایی هستند. برای مثال، در موضوع معادن، در غرب کشور با مشکلات زیادی مواجه میشویم؛ اما در نیمه شرقی، این مسائل یا وجود ندارند یا به حداقل میرسند. در حال حاضر نیمه شرقی کشور در اولویت قرار دارد به این معنا که اگر قرار باشد سرمایهگذاری صورت بگیرد، ما میتوانیم آن را به سمت ظرفیتهای معدنی و همچنین ظرفیت ترانزیتی هدایت کنیم تا کشور بهعنوان یک قطب ترانزیتی در دنیا مطرح شود. این مسئله نیاز به یک عزم فرااستانی دارد؛ یعنی نمیتوان گفت این اقدام را مثلاً استان خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، کرمان، سیستان و بلوچستان یا هرمزگان به تنهایی انجام دهند. باید یک نگاه جامع و فراگیر نسبت به حل مسئله در همه شرق کشور وجود داشته باشد تا این ظرفیتها به فعلیت برسند. اگر این نگاه جامع وجود نداشته باشد، کشور همان طور که تاکنون این محرومیت را داشته، از این به بعد هم با محرومیت مواجه خواهد بود. به طور کلی ارتباط با شرق، خود یک فرصت طلایی برای کشور است و ما به این موضوع پرداختهایم.
حجتالاسلام پژمانفر به تشکیل مجمعی در این زمینه اشاره کرد و گفت: نمایندگان این هشت استان، به اضافه هشت استاندار و همچنین بخش خصوصی که هشت رئیس اتاق بازرگانی بودند، در جلسات مجمع شرکت میکردند که با توجه به شرایط خاص کشور کمی پیشرفت آن با کندی مواجه شده است. در مجموع به آن معنا نیست که با موضوع مخالفت کردهایم یا گفتهایم باید از دستور کار خارج شود. اتفاقاً ما پیگیر هستیم که آن موضوع هم در دستور کارش باقی بماند و این ظرفیت نیز در کنار آن، بهعنوان ظرفیتی دیگر، به توسعه و رشد جدید منطقه کمک کند. در حال حاضر بخشی از کارهای مطالعاتی توسعه هشت استان شرقی در دانشگاه امام حسین(ع) انجام و جلسات مهمی در این زمینه در سطوح عالی تصمیمگیری برگزار شده و تصمیمی که درباره تقویت بنیه اعتباری و بودجهای چهار استان شرقی گرفته شده، بیشک تقویت خواهد شد. برای پیگیری مسائل، از ظرفیت هشت استان استفاده خواهیم کرد تا این محرومیت میان شرق و غرب کشور متعادل شود.
وی در پاسخ به پرسش خبرنگار ما درباره اینکه آیا وجود دو طرح همزمان موجب کندی یا منفعل شدن سازمانهای تصمیمگیر و اجراکننده طرح نمیشود، توضیح داد: این بستگی به تلاش جمعی ما دارد. اگر هر یک از این طرحها موجب متوقف شدن کار طرح دیگر شود، در مجموع اقدام نادرستی است و اختلال ایجاد میکند و نباید اینگونه باشد؛ اما اگر بتوانیم در کنار همدیگر همافزایی کنیم، فواید طرح بیشتر خواهد بود. ما به دنبال رفع محرومیتهایی هستیم که در منطقه شرق وجود دارد.
توسعه شرق با تجمیع ارادهها محقق میشود نه تکثیر طرحها
توسعه شرق کشور، امروز نه یک انتخاب که یک ضرورت آمایشی برای بقای تعادل سرزمینی در ایران است. در عین حال باید توجه داشت نمیتوان از عقبماندگیهای ساختاری خراسان رضوی به ویژه در موضوع نادیده گرفتن بار جمعیتی زائران غافل شد، ضمن آنکه تضاد میان طرحهای موازی نباید سرپوشی بر واقعیتهای تلخ کوچ جمعیت و نابرابری در توزیع منابع را پیش پای ما بگذارد. آنچه شرق کشور به آن نیاز دارد، نه تکثیر طرحها روی کاغذ؛ بلکه تجمیع ارادهها برای اجرای یک طرح جامع و فراگیر است که در آن توان اقتصادی استانهای برخوردارتر، موتور محرک رفع محرومیت از استانهای کمبرخوردار شود. موفقیت این طرح در گرو آن است که فراوانی طرحها به تکثر ظرفیتها بدل شود پیش از آنکه فرصتهای طلایی ترانزیت و معادن شرق در غبار بروکراسیهای اداری به فراموشی سپرده شود.
نظر شما