جام جهانی ۲۰۲۶ به پایان رسید؛ تورنمنتی که با ۴۸ تیم، سه کشور میزبان و رکوردهای متعدد، بزرگترین نسخه تاریخ این رقابتها لقب گرفت. اما اگر فوتبال را تنها به آنچه در ۹۰ دقیقه روی زمین چمن رخ میدهد محدود نکنیم، شاید مهمترین داستانهای این جام نه در ورزشگاهها، بلکه در پشت صحنه آن نوشته شده باشند.
در نگاه نخست، جام جهانی همان چیزی بود که انتظار میرفت؛ نمایش استعدادهای بزرگ، شگفتیهای مختلف، اشک بازندگان و شادی قهرمانان؛ اما در لایهای عمیقتر، این رقابتها بیش از آنکه یک رویداد ورزشی باشند، به ویترینی برای قدرت اقتصادی، نفوذ سیاسی و رقابت برندهای جهانی تبدیل شدند.
فیفا؛ برنده همیشگی
اگر قرار باشد تنها یک برنده قطعی برای جام جهانی ۲۰۲۶ انتخاب شود، آن برنده نه یک تیم ملی، بلکه فیفاست.سالهاست که جام جهانی از یک مسابقه فوتبال فراتر رفته و به یک ماشین عظیم تولید ثروت تبدیل شده است. درآمدهای بیسابقه، قراردادهای تجاری گسترده و بازارهای جدیدی که پیرامون مسابقات شکل گرفتهاند، نشان میدهند فوتبال مدرن بیش از هر زمان دیگری به یک صنعت جهانی شباهت پیدا کرده است.حتی تصمیمهایی که ظاهراً با هدف رفاه بازیکنان گرفته شدند مثل وقفههای آبرسانی در اواسط هر نیمه، اغلب ابعاد اقتصادی قابلتوجهی داشتند. در کنار فیفا، شرکتهای شرطبندی، اسپانسرها و چهرههای تجاری فوتبال نیز از موج توجه جهانی سود کلانی بردند. فقط دیوید بکام، ستارهای که سالهاست حتی دیگر فوتبال بازی نمیکند، ۲۵ میلیون دلار از تبلیغات درحاشیه این مسابقات درآمد کسب کرد. جام جهانی نشان داد دیگر فقط درباره اتفاقات فوتبالی نیست؛ درباره میلیاردها دلاری است که پیرامون آن جابهجا میشود.
هوادار؛ بازنده فوتبال مدرن
در سوی دیگر ماجرا، هواداران قرار دارند؛ همان گروهی که مثلاً فوتبال بدون آنها معنایی ندارد، اما کسانی هستند که بیش از همه هزینه میپردازند.
جام جهانی ۲۰۲۶ شاید نماد کامل روندی باشد که سالهاست در فوتبال جهان جریان دارد، روندی که ورزش از دسترس طبقه متوسط به صورت تدریجی دور میشود. قیمتهای نجومی بلیتها، هزینههای سفر و اقامت و رشد بازار سیاه سبب شد حضور در ورزشگاه برای بسیاری از هواداران به رؤیایی دستنیافتنی تبدیل شود و ورزشی که زمانی متعلق به توده مردم بود اکنون بیشتر به کالایی لوکس شبیه باشد.
قدرت فرهنگی فوقالعاده جام جهانی
با وجود همه انتقادها، جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داد فوتبال همچنان یکی از معدود پدیدههایی است که توانایی ایجاد پیوند میان فرهنگهای مختلف را دارد.
میلیونها نفر از کشورهای گوناگون در شهرهای میزبان گرد هم آمدند و تجربهای مشترک را رقم زدند.
نکته جالب آن بود که بسیاری از گردشگران نه شیفته برجها و مراکز تجاری آمریکا، بلکه مجذوب جنبههای سادهتر فرهنگ این کشور شدند.
در همین حال، موسیقی، شبکههای اجتماعی و فرهنگ هواداری نیز نقش مهمی در شکلگیری هویت این جام داشتند.
این جام نشان داد گاهی یک ترانه محبوب یا رفتار خاص هواداران یک تیم بیش از نتیجه یک مسابقه در حافظه جمعی باقی میماند. اکانت ایکس جوانی آلمانی به نام «فِرِدی» که از تجربههای روزمره سفر در آمریکا مینوشت یکی از پردنبالکنندهترین حسابهای این شبکه اجتماعی بود؛ نروژ با آنکه به جمع چهار تیم پایانی جام هم صعود نکرد، از نظر محبوبیت عمومی یکی از موفقترین تیمهای تورنمنت بود و اسکاتلندیها با شور و حرارتی که به شهرها آوردند بار دیگر نشان دادند میتوان بدون فتح جام، برنده قلب هواداران شد.
سیاست؛ میهمان ناخواندهای که هرگز فوتبال را ترک نمیکند
جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر ثابت کرد ادعای جدایی فوتبال از سیاست بیش از آنکه یک واقعیت باشد، تنها یک آرزو است. از مسائل مربوط به صدور ویزا تا مداخلات سیاسی در برخی پروندههای انضباطی، بارها مشخص شد بزرگترین رویداد ورزشی جهان نمیتواند از تحولات سیاسی جدا بماند. درواقع، هرچه جام جهانی بزرگتر و پرمخاطبتر میشود، جذابیت آن برای سیاستمداران نیز افزایش مییابد. این جام جهانی بار دیگر نشان داد فوتبال امروز نهتنها یک ورزش، بلکه ابزاری برای قدرت نرم، تصویرسازی بینالمللی و حتی رقابتهای ژئوپلیتیک است.
درگیری دوباره با فناوری
کمکداور ویدئویی و البته چندین فناوری جدید دیگر قرار بود عدالت را به فوتبال بیاورند، اما جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داد هنوز فاصله زیادی تا تحقق این هدف وجود دارد. مشکل اصلی دیگر صرفاً اشتباههای داوری نیست؛ بلکه کاهش هیجان و روان بودن بازی است. فوتبال سالها محبوبترین ورزش جهان بوده زیرا ساده، سریع و احساسی است. هر فناوری که این ویژگیها را تهدید کند، حتی اگر دقیقتر باشد، با مقاومت هواداران روبهرو خواهد شد.
میراث واقعی جام جهانی ۲۰۲۶
شاید مهمترین دستاورد این جام نه قهرمانی یک تیم، بلکه تثبیت جایگاه فوتبال در منطقهای ثروتمند و پرنفوذ مانند آمریکای شمالی باشد که میتواند در بلندمدت به رشد جهانی این ورزش کمک کند. سالها تردید وجود داشت که آیا فوتبال میتواند در بازاری که تحت سلطه ورزشهایی مانند فوتبال آمریکایی، بسکتبال و بیسبال است به جایگاهی پایدار برسد یا نه، که جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد پاسخ به این پرسش تا حد زیادی مثبت است.اما در کنار این موفقیت، واقعیت دیگری نیز در این جام جهانی آشکار شد؛ اینکه فوتبال امروز بیش از هر زمان دیگری یک صنعت جهانی است. صنعتی که در آن گاهی نبرد اصلی نه میان ۲۲ بازیکن در زمین، بلکه میان شرکتها، دولتها، شبکههای تلویزیونی و صاحبان سرمایه در پشت صحنه جریان دارد.جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر ثابت کرد فوتبال همچنان محبوبترین بازی جهان است؛ اما شاید مهمترین مسابقه، مسابقهای باشد که تماشاگران هرگز آن را نمیبینند.
نظر شما