در جریان اجرای ابرپروژه رواق امیرالمؤمنین(ع)، به دلیل ضرورت تخریب بخشی از دیواره صحن جمهوری اسلامی، تمامی کاشی‌های این بخش به‌منظور حفظ و صیانت از میراث هنری حرم مطهر، با دقت و حساسیت فراوان جمع‌آوری و پس از مرمت، در رواق امیرالمؤمنین(ع) بازنصب شد.

مدیر عامل شرکت آرایه های معماری رضوی، در تشریح جزئیات این پروژه بیان کرد: پروژه رواق بزرگ امیرالمؤمنین(ع) که در حدفاصل صحن‌های غدیر، جمهوری اسلامی و پیامبر اعظم(ص) قرار دارد، یکی از کانون‌های کلیدی توسعه حرم مطهر رضوی به شمار می‌رود.

برای اجرای این پروژه، سه قرارداد مجزا برای شرکت آرایه‌های معماری رضوی تعریف شده که یکی از آن‌ها «قرارداد نصب مجدد کاشی‌های جمع‌آوری‌شده» است. این قرارداد با هدف حفظ اصالت هنری قطعات، در شهریورماه ۱۴۰۴ منعقد شد و هم‌اکنون به عنوان یکی از بخش‌های کلیدی عملیات این پروژه در حال اجراست.

مصطفی جعفریانی، افزود: در این پروژه، حجم عملیات با تقسیم‌بندی ۶۰ درصد «نصب» و ۴۰ درصد «تعمیر» برنامه‌ریزی شده است. قطعات تخت کاشی که از ایوان‌ها و غرفه‌های صحن جمهوری سابق جمع‌آوری شده بودند، با بالاترین سطح سلامت به کارگاه منتقل شدند و پس از بررسی‌های فنی، در رواق جدید جانمایی شدند.در مجموع نیز بیش از ۷۰۰ متر مربع از این کاشی‌ها در این مرحله نصب و تثبیت شده‌اند.

وی بیان کرد: طرح‌های اجراشده در این آرایه‌ها، ویژگی‌های اصیل معماری دوره تیموری را تداعی می‌کند؛ ویژگی‌هایی که با تداوم همان سبک، در ادوار بعدی تکمیل شده است.

جانمایی فرازهای جوش کبیر در رواق امیرالمومنین (ع)

جعفریانی، ادامه داد: در حوزه مضامین هنری و کتیبه‌ها، سه دسته اثر شاخص در فرآیند بازنصب احیا شده‌اند. نخست، فرازهایی از دعای جوشن‌کبیر شامل عباراتی چون «یا کافی و یا شافی» که در قسمت زیردورها نقش بسته است. دوم، کتیبه‌های خطیِ دور ایوان که از پایین آغاز می‌شود و پس از پیمودن مسیر، مجدد به نقطه آغازین، بازگردانده می شود.

سومین دسته نیز کتیبه‌های سرپایه‌هاست که با خط طلا و به صورت برجسته، عبارت مبارک «ربنا» را در کنار آیاتی از کلام‌الله مجید نظیر «رَبَّنا لا تُزِغ قُلوبَنا» به تصویر کشیده است.

وی گفت: در بخش پایانی عملیات و در انتهای قسمت اجرایی پروژه، توجه ویژه‌ای به قطعات سنگی و مقرنس‌ها شده است. برخلاف کاشی‌ها، قطعات سنگی به دلیل نبود امکان استفاده از ملات، در نصب با چالش‌های فنی خاصی مواجه بودند.

مدیرعامل شرکت آرایه‌های معماری رضوی، افزود: مقرنس‌های ایوان جنوبی صحن جمهوری سابق که اکنون در حال بازنصب در جایگاه جدید خود هستند، به دلیل آسیب‌های پیشین، نیازمند قالب‌سازی اختصاصی و طی فرآیندهای پیچیده مرمتی بوده‌اند و با ظرافت تمام در حال تثبیت هستند تا اصالت معماری این بخش نیز حفظ شود.

گفتنی است، اجرای این پروژه با تلفیق هوشمندانه دانش فنی نوین و ظرافت‌های هنری گذشتگان، اصالت بصری رواق امیرالمؤمنین(ع) را به عنوان فضایی فاخر و معنوی تضمین کرده است؛ پروژه‌ای که تداوم‌بخش حافظه تاریخی حرم مطهر برای نسل‌های آینده، خواهد بود.