بهگزارش قدس آنلاین، در شرایطی که به نظر میرسید اعتراضات گسترده جوانان و دانشجویان در هند با عقبنشینی مودی و استعفای وزیر آموزش و پرورش به نقطه پایانی خود رسیده باشد، طرح موضوعی جدید یعنی استفاده گسترده پلیس هند از هوش مصنوعی و فناوری تشخیص چهره علیه معترضان، جنجال تازهای به پا کرده است. این جنجال که با شکایت یکی از معترضان از پلیس به دادگاه عالی هند آغاز شده است، دولت مودی و حزب بیجیپی را درباره خیزش دوباره جنبش سوسکها و از سرگیری تنشها و ناآرامیها در کشور بهشدت نگران کرده است.
جنبش سوسکها در هند چگونه آغاز شد؟
پرونده ناآرامیها و اعتراضات اخیر در هند وقتی گشوده شد که دولت مودی در اوایل سال جاری میلادی دستور لغو آزمون پزشکی را به دلیل افشای سؤالات این آزمون صادر کرد و میلیونها دانشآموز را که مدتها خود را برای این امتحان آماده کردهبودند، سرخورده و خشمگین کرد.خشم عمومی زمانی بیشتر شد که رئیس دیوان عالی هند از واژه سوسک و انگل برای توصیف جوانان بیکار و درواقع معترضان جوان خشمگین استفاده کرد. در این میان، دانشجوی جوانی با نام «ابهیجیت دیپکه» در شبکههای اجتماعی به این سخن واکنش نشان داد و این پرسش را مطرح کرد که چه اتفاقی خواهد افتاد اگر همه سوسکها متحد شوند؟
او با نگاهی طنزآمیز، حزبی را نیز با نام «حزب مردمی سوسک»(سیجیپی) در شبکه اجتماعی اینستاگرام به راه انداخت که درواقع کنایه و شوخی نیز با نام حزب حاکم بیجیپی تلقی میشد. اما این حزب بلافاصله با اقبال عمومی گسترده جوانان و کسانی که اکنون به عنوان «نسل زد» شناخته میشوند، مواجه شد. دستیابی به رکورد خارقالعاده ۲۲میلیون دنبالکننده در مدت زمانی نزدیک به دو ماه، نقش این حزب را در اعتراضات دانشجویی اخیر بسیار پررنگ و آن را به بزرگترین صدای جنبش اعتراضی اخیر تبدیل کرد.
درست است که خیزش نسل زد و جنبش سوسکها در هند، ظاهراً در واکنش به یک واقعه آموزشی یعنی لغو آزمون پزشکی رخ داده، اما روشن است که باید ریشههایی بسیار فراتر از این موضوع برای خیزش نسل زد در این کشور قائل شد. در حالی که هند با برخورداری از حدود ۳۷۰میلیون نفر نسل زد، بزرگترین تجمع نسل زد در میان همه کشورهای جهان را دارد، به نظر میرسد شرایط اجتماعی، سیاسی و بهویژه اقتصادی جامعه هند متناسب با نیازها و ادراکات این نسل حرکت نکرده است.
در این راستا مودی و حزبش ۱۲ سال پیش با شعارهایی موفق به تکیه بر اریکه قدرت شدند که اغلب حول محور جذب نسل جوان شکل گرفته بود؛ ایجاد سالانه ۱۰۰میلیون شغل، ایجاد ۱۰۰شهر جدید، ریشهکنی فساد، خلق یک طبقه متوسط جدید و...، اما نه تنها اغلب این شعارها تحقق نیافت، بلکه نسل زد با دولتی سنتی و بعضاً فرسوده مواجه شد که چالشهایی بنیادی در عرصههایی چون آموزش و اشتغال داشت، نیازها و آزادیهای نسل جدید در حوزههای مدرن و دیجیتال را درک نکرده و یا آنها را نادیده میگرفت، غرق در بروکراسی عریض و طویل اداری بود و شاید از همه اینها مهمتر در برابر مطالبات این نسل با اعمال برخی محدودیتها یا ایجاد موانع، مقاومت به خرج میداد.
اینها مسائلی بودند که شکاف نسلی را نه تنها در جامعه هند، بلکه حتی درون حزب بیجیپی رقم زدند: «مثل بسیاری از جوانان سراسر هند، من هم از کمبود فرصتهای شغلی و نظام آموزشیای که آرزوهایم را نابود میکند، خشمگین هستم. با اینکه خانوادهام از حزب حاکم بهاراتیا جاناتا حمایت میکند، توانستم از خانه بیرون بیایم و به اعتراضها بپیوندم».
مقایسه خیزش نسل زد در هند و بنگلادش
وقایع کنونی در هند درست زمانی رخ میدهد که انقلاب موفق نسل زد در بنگلادش دومین سال خود را سپری کرده است.در این میان، شباهتها میان جنبش نسل زد در هند و انقلاب موفق این نسل در بنگلادش نیز میتواند درخور تأمل باشد.
در وهله نخست، دانشجویان و نسل جوان ناراضی از شرایط آموزشی و اشتغال در متن هر دو حرکت قرار داشتهاند؛ انقلاب در بنگلادش در جنبش اصلاح سهمیه اشتغال ریشه داشت. همچنین هر دو حرکت در سایه نوع مواجهه دولتها با آنها تشدید شدهاند؛ واکنش مبتنی بر سرکوب خشونتآمیز و زدن برچسب به معترضان نسل زد با عباراتی همچون سوسک، انگل یا «رضاکارها» (خائنان طرفدار پاکستان و خائن به آرمان ایجاد بنگلادش مستقل).ایجاد دو حزب جدید و پرطرفدار نسل زدی را نیز باید از دیگر شباهتها تلقی کرد؛ کما اینکه در بنگلادش شکلگیری حزب جدید شهروند ملی (انسیپی) و در هند نیز ایجاد «حزب مردمی سوسک» (سیجیپی) را شاهد بودیم.
به نظر میرسد خیزش نسل زد یا جنبش سوسکها در هند با عقبنشینی بیسابقه دولت مودی در برابر معترضان و استعفای وزیر آموزش هند، فعلاً به موفقیتی بزرگ دست یافته است.
با این حال دقیقاً نمیتوان گفت آیا این پایان کار انقلاب نسل زد در هند است یا مطالبات جدیدی از سوی این نسل در راه خواهد بود. پرونده اخیر اعتراض به استفاده پلیس از هوش مصنوعی و فناوری تشخیص چهره در برخورد با معترضان، احتمالاً از این ظرفیت برخوردار است تا یکبار دیگر جنبش نسل زد را به تحرک وادار کند.این موضوع تا حد زیادی به نوع واکنش دولت مودی به خواستههای جدید و امکان شکلگیری دومینو نارضایتیها (یا فرایند معروف به پدیده گلوله برفی) بستگی خواهد داشت.در این شرایط دموکراسی هند با چالشی اساسی مواجه و به قولی از پارلمان به کف خیابان منتقل خواهد شد. اما دموکراسی هند با همه نقصها و نقضهای آن در دولت مودی، ریشهدارتر از آن به نظر میرسد که در نتیجه این جنبش، با انقلاب اجتماعی همچون بنگلادش مواجه شود.
علاوه بر این باید به نقص بزرگ جنبشهای اجتماعی و بهخصوص جنبشهای فعلی نسل زد هم اشاره کرد، چنانکه در بنگلادش جنبش نسل زد زمینهساز انقلاب شد اما به علت از هم گسیختگی و عدم انسجام، در نهایت این انقلاب به وسیله احزاب سنتی مصادره شد. در هند نیز وقوع رخداد مشابهی قابل پیشبینی است، آن هم با این وصف که جنبش با ریزش آرای انتخاباتی حزب بیجیپی، زمینه تضعیف این حزب و در بالاترین وجه ممکن، بازگشت مخالفانی همچون حزب کنگره را به قدرت فراهم کند.
خبرنگار: میراحمدرضا مشرف
نظر شما