طلاق، جنگ، تورم و مهاجرت؛ زنان سرپرست خانوار در خراسان رضوی این روزها با موج تازهای از فشارهای اقتصادی و اجتماعی روبهرو هستند؛ مشکلاتی که نیازمند توجه و حمایت بیشتر از سوی مسئولان است تا زنان سرپرست خانوار بتوانند در این شرایط با مشکلاتی که گاهی از شانههای نحیف آنها بزرگتر است، زندگی را سامان بدهند و روی پای خود بایستند.
مهدی برجی، مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی در گفتوگو با طوس از وضعیت ۲۲ هزار زن سرپرست خانوار زیر پوشش این سازمان، روند نگرانکننده جوانتر و فقیرتر شدن این جامعه هدف، و برنامههای حمایتی و توانمندسازی بهزیستی برای عبور آنها از چرخه فقر گفت.
او بیان کرد: در حال حاضر ۲۲ هزار زن سرپرست خانوار زیر پوشش بهزیستی خراسان رضوی قرار دارند که ماهانه ۶۵۰ میلیارد ریال مستمری دریافت میکنند. این در حالی است که در سال ۱۴۰۴ حدود هزار و ۱۳ خانوار نیازمند به دلیل اشتغال و بازتوانی و بهبود نسبی شرایط اقتصادی، از چرخه حمایتهای مستقیم سازمان خارج شدند.
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی افزود: زنان سرپرست خانواری که زیر پوشش هیچیک از نهادهای حمایتی دیگر؛ از جمله کمیته امداد، تأمین اجتماعی یا نیروهای مسلح نیستند و در دهکهای درآمدی یک تا پنج قرار دارند، در صورت احراز شرایط میتوانند از خدمات سازمان بهزیستی بهرهمند شوند. جامعه هدف این حمایتها را بانوانی تشکیل میدهد که همسرشان فوت کرده، طلاق گرفتهاند یا همسری ازکارافتاده دارند. در مورد همسران از کارافتاده نیز در صورتی که از کارافتادگی آنها به تأیید کمیسیون پزشکی رسیده باشد، امکان بهرهمندی از خدمات مستمر و غیرمستمر فراهم میشود.
اجرای طرح غربالگری سلامت جسمی زنان سرپرست خانوار
برجی با بیان اینکه خدمات بهزیستی تنها به پرداخت مستمری محدود نمیشود، با اشاره به تمرکز این دفتر بر ارتقای کیفیت زندگی زنان سرپرست خانوار، گفت: سال گذشته از مجموع ۱۵ هزار بانوی سرپرست خانوار واجد شرایط اجرای طرح، ۹ هزار و ۸۴۱ نفر در مرحله نخست طرح غربالگری سلامت جسمی زنان سرپرست خانوار که با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اجرا شده، شرکت کردند و پیشبینی میشود این پوشش در سال جاری به ۱۰۰درصد برسد. بر اساس ارزیابیهای انجام شده، ۱۷۳ نفر از این بانوان مبتلا به بیماریهای خاص تشخیص داده شدهاند که ادامه درمان و پیگیری بهرهمندی آنها از بیمههای درمانی در اولویت این دفتر قرار دارد.
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی با اشاره به اهمیت تداوم تحصیل در خانوادههای زیر پوشش، از اجرای طرح بازگشت به تحصیل خبر داد و اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴، ۹۸ نفر از فرزندان بازمانده از تحصیل در خانوادههای زن سرپرست (زیر ۱۵ سال، فاقد معلولیت و ازدواج نکرده) شناسایی شدند که از این تعداد، ۸۲ نفر دوباره به چرخه آموزش بازگشتند.
او همچنین از پرداخت کمکهزینه نگهداری به ۴ هزار و ۱۰۰ نفر از فرزندان یتیم خانوارهایی که زنان، سرپرست آن هستند، خبر داد و افزود: این حمایتها با هدف کاهش فشارهای اقتصادی و تقویت بنیان خانوادههای زیر پوشش انجام شده است.
برجی به توسعه زیرساختهای خدمات اجتماعی نیز اشاره کرد و گفت: توسعه و تقویت کلینیکهای مددکاری اجتماعی و راهاندازی شبکه ملی این کلینیکها از اقدامهای مهم در راستای دسترسی عادلانهتر به خدمات تخصصی در سراسر کشور بوده است.
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی به اجرای طرح «توانافزایی اجتماعمحور» در محلات کمبرخوردار اشاره کرد و افزود: این طرح با هدف ارتقای سرمایه اجتماعی، توانمندسازی خانوادهها و بهبود شرایط زیست در مناطق هدف، هماکنون در چهار محله استان اجرا و در سال ۱۴۰۵ نیز با قوت بیشتری دنبال میشود.
او با اشاره به روند نگرانکننده جوانتر و فقیرتر شدن جمعیت زنان سرپرست خانوار بیان کرد: میانگین سن مراجعان جدید در چهار سال گذشته از ۴۲ به ۴۰ سال کاهش یافته و میانه دهک درآمدی مراجعان تازهوارد نیز از دهک سه به دهک دو سقوط کرده است؛ به بیان دیگر، افرادی که امروز به بهزیستی مراجعه میکنند، هم جوانتر هستند و هم در وضعیت معیشتی سختتری به سر میبرند. شرایط جنگ نیز موجب اختلال، تعلیق یا توقف کامل ۳۱۹ فرصت شغلی زنان سرپرست خانوار شده است.
طلاق، رتبه نخست علت سرپرستی زنان
برجی با بیان اینکه طلاق در رتبه نخست علل پذیرش زنان سرپرست خانوار قرار دارد، افزود: این موضوع نشان میدهد بخش بزرگی از این زنان سرپرست خانوار در دهکهای پایین درآمدی هستند و همچنان خارج از چتر حمایتی رسمی باقی ماندهاند؛ شکافی حمایتی که میتواند در آینده نزدیک بار تقاضا برای خدمات حمایتی را به شکلی تصاعدی افزایش دهد.
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی در تشریح مهمترین برنامههای توانمندسازی و استقلال اقتصادی زنان سرپرست خانوار عنوان کرد: این برنامهها با هدف فراهم آوردن زمینههای توانمندسازی اجتماعی، فرهنگی و عاطفی خانوادههای زیر پوشش، ایجاد استقلال مالی و اقتصادی و در نهایت خروج از چرخه حمایتهای مستقیم سازمان طراحی شدهاند.
به گفته او، علاوه بر حمایتها و مداخلات تخصصی مددکاری اجتماعی، برنامهریزی لازم برای بهرهمندی این جامعه هدف از بیمههای اجتماعی، ارائه آموزشهای حرفهای و آمادهسازی شغلی در زمینه ارتقای دانش و مهارتهای کارآفرینی و کسبوکار، کمک به تهیه ابزار و سرمایه کار، پرداخت تسهیلات اشتغالزایی، ارائه مشوقهای حمایتی بیمه سهم خویشفرمایی و کارفرمایی، اجرای برنامه گروههای همیار بانوان سرپرست خانوار و برنامه تأمین مالی خُرد در دستور کار قرار دارد.
برجی در پاسخ به پرسشی درباره مهمترین آسیبهای اجتماعی زنان سرپرست خانوار توضیح داد: آسیبهای این گروه معمولاً به صورت ترکیبی بروز میکنند؛ به این معنا که فقر با تبعیض جنسیتی و مشکلات روانی گره میخورد.
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی درباره آسیبهای اقتصادی به دسترسی نداشتن به اشتغال پایدار و درآمد کافی، بیثباتی در مسکن و خطر بیخانمانی و ناتوانی در تأمین هزینههای پایه مانند غذا، دارو و تحصیل فرزندان اشاره کرد. در سطح آسیبهای خانوادگی و تربیتی نیز از اختلال در نقشهای خانوادگی و فشار مضاعف ناشی از ایفای همزمان نقش مادر و پدر و همچنین خطر آسیب به فرزندان؛ از جمله ترک تحصیل، آسیبهای جسمی یا رفتارهای پرخطر ناشی از نظارت ناکافی یا کمبود منابع سخن گفت.
او در ادامه به آسیبهای روانی-اجتماعی از جمله انزوای اجتماعی و کوچک شدن شبکه حمایتی این زنان به دلیل مشغله زیاد یا قضاوتهای اجتماعی و نیز استرس مزمن و افسردگی ناشی از فشار مسئولیت سنگین و نگرانی از آینده اشاره کرد و از آسیبهای امنیتی و حقوقی از جمله قرار گرفتن در معرض خشونت خانگی از سوی همسر سابق یا اعضای خانواده و ناآگاهی از حقوق قانونی در زمینه ارث، نفقه، حضانت و حمایتهای دولتی یاد کرد.
برجی درباره چالشهای امروز زنان سرپرست خانوار در خراسان رضوی گفت: این استان به دلیل ویژگیهای جغرافیایی همچون وجود مناطق مرزی و روستایی و نیز ویژگیهای مذهبی و اقتصادی، چالشهای خاص خود را دارد.
چالش فعالیت زنان سرپرست خانوار در بخش اقتصاد غیررسمی
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی فعالیت بسیاری از زنان سرپرست خانوار در بخش اقتصاد غیررسمی مانند خانهداری، خیاطی یا کارگری روزمره در حاشیه شهر مشهد را که فاقد امنیت شغلی و بازنشستگی است، از چالشهای اصلی برشمرد و به بیکاری در مناطق روستایی و مرزی استان اشاره کرد که به مهاجرت زنان یا تشدید فقر در روستا میانجامیده است.
او همچنین از چالشهای فرهنگی و سنتی سخن گفت و افزود: در برخی مناطق استان، نگاه سنتی به سرپرست بودن زن، موجب انزوای اجتماعی و کاهش اعتمادبهنفس این زنان میشود و برچسبزنی اجتماعی به زنان مطلقه یا بیوه، آنها را از مشارکت در فعالیتهای اجتماعی یا گروههای حمایتی بازمیدارد.
به گفته برجی، مهاجرت گسترده به شهر مشهد برای کار نیز بسیاری از زنان سرپرست خانوار حاشیهنشین را با مشکل بیخانمانی یا سکونت در مناطق آسیبپذیر روبهرو کرده که خطر آسیب به فرزندان را افزایش میدهد. همچنین مسئولیت سنگین مدیریت اقتصاد خانواده در کنار مراقبت از فرزندان، در محیطی با حمایت اجتماعی کم، به نرخ بالای استرس و افسردگی در این زنان دامن زده است.
مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی درباره رویکرد کلی این سازمان برای رفع چالشهای مذکور بیان کرد: سازمان بهزیستی برنامههای خود را در سه سطح سازماندهی میکند؛ در سطح نخست، برنامههای حمایتی و معیشتی برای رفع فقر شامل پرداخت مستمر یارانه و کمکهزینههای حمایتی، تسهیلات خوداشتغالی از طریق همکاری با بانکها برای ارائه وامهای بدون بهره یا کمبهره به منظور راهاندازی کسبوکارهای کوچک خانگی و نیز حمایت از مسکن و تلاش برای بهبود شرایط سکونتی از طریق پروژههای اسکان یا پیوند با سایر نهادهای دولتی دنبال میشود. در سطح دوم، برنامههای توانمندسازی و اجتماعی برای رفع بیکاری و انزوا اجرا میشود که شامل برگزاری دورههای آموزشهای مهارتی با همکاری اداره کل فنی و حرفهای یا در مراکز تخصصی بهزیستی، تشکیل گروههای حمایتی همسان برای تبادل تجربه میان این زنان و خروج از انزوای اجتماعی و مداخله در زمینه ارتقای وضعیت تحصیلی و اجتماعی فرزندان برای پیشگیری از ترک تحصیل یا گرایش به آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد است. در سطح سوم نیز برنامههای مداخلهای و حمایتی برای رفع آسیبهای روانی و حقوقی پیگیری میشود که شامل ارائه خدمات مشاوره و رواندرمانی رایگان یا ارزانقیمت در مراکز مشاوره بهزیستی برای مدیریت استرس و افسردگی و همچنین خدمات پایش و مدیریت پرونده است. به گفته برجی، مددکاران بهزیستی خراسان رضوی از طریق «مدیریت پرونده» بهطور مستمر وضعیت خانوارها را رصد میکنند تا در صورت بروز بحران؛ از جمله خشونت یا بیماری شدید، بلافاصله وارد عمل شوند.
نظر شما