کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، همواره بهعنوان یکی از پویاترین و اثربخشترین نهادهای علمی – فرهنگی کشور، نیازمند تغییر و تحولات بنیادین در رویکردهای قبلی و جایگزین کردن خدمات نوین مورد نیاز مخاطبان خود منطبق با مأموریتهای آستان قدس رضوی است چنانکه از سال 1402، شاهد اجرای طرح تحول این کتابخانه، جابهجایی و ادغام بخشهای آن بودیم. این امر در حوزههای «مجموعهسازی و سازماندهی مجموعهها»، «توسعه خدمات عمومی»، «مدیریت منابع و سرمایه انسانی» و «فعالیتهای فوق برنامه فرهنگی-اجتماعی»، انجام شده است. در ادامه با حجتالاسلاموالمسلمین سیدجلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی درباره اجرای این طرح به گفتوگو میپردازیم.
مجموعهسازی و سازماندهی مجموعهها
از حجتالاسلاموالمسلمین حسینی درباره اهداف اصلی اجرای این طرح تحولی میپرسم که پاسخ میدهد: از جمله این اهداف میتوان به استفاده بهینه از فضاهای مرده و بلا استفاده در کتابخانه مرکزی، افزایش ظرفیت صندلیها به نفع زائران حضرت رضا(ع)، بهروزرسانی و غنای مجموعهها، تأمین نیروی انسانی در راستای تکریم مخاطبان، تمرکز امکانات و تجهیزات بهمنظور جلوگیری از اسراف و توسعه خدمات با توجه به ادغام بخشهای موازی و...، اشاره کرد.
وی در ادامه، بیان میکند: در راستای اجرای این طرح تحولی، جابجایی و انتقال بیش از دو میلیون نسخه کتاب چاپی در بخشها، تالارها و مخازن کتابخانه مرکزی به منظور ایجاد فضا و استفاده بهینه از امکانات و تجهیزات، انجام شد.
رئیس سازمان میگوید: انتقال مجموعه کتابهای نفیس چاپ سربی قبل از سال 1320 هجری شمسی به مخازن صیانت در راستای حفاظت بلندمدت از میراث مکتوب، انتقال مجموعه کتابهای درسی کمیاب و نایاب؛ از دارالفنون(اواخر دوره قاجار) تا قبل از انقلاب اسلامی به مخازن صیانت و انتقال 70 هزار نسخه از کتابهای زبان خارجی به مخازن صیانت به منظور حفظ و نگهداری پایدار، از جمله اقدامات در این مسیر بوده است.
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی همچنین از وجین و انتقال 150 هزار نسخه از منابع بلااستفاده و کمارجاع به منظور چابکسازی مجموعهها و ارتقای کارآمدی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نام برده و اضافه میکند: آغاز ساماندهی مجموعه قرآنهای نفیس چاپی شامل سه هزار و 500 نسخه و ثبت و سازماندهی علمی این آثار(سازماندهی و فهرستنویسی مجدد)، نیز بهعنوان یک اتفاق مبارک در این طرح تحولی رخ داده است.
رئیس سازمان میگوید: از دیگر اقدامات در این حوزه میتوان به انتقال کتابخانه تخصصی ادبیات و واحد مطالعات دفاع مقدس به مخزن چاپی و تجمیع کتابهای هم موضوع در راستای غنای هر چه بیشتر مجموعهها، الحاق کتابخانه تخصصی تاریخ به کتابخانه بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی و تغییر رویکرد کتابخانه تخصصی موزه رضوی و کتابخانه تخصصی مخطوطات آستان قدس رضوی بهعنوان مراکز یا تالارهای پژوهشی، اشاره کرد.
وی ادامه میدهد: علاوهبر این موارد میتوان از رویکرد جدید خرید منابع با توجه به مأموریتهای آستان قدس رضوی برای دو کتابخانه تخصصی اهل بیت(ع) و علوم قرآن و حدیث و همچنین کتابخانه تخصصی امام رضا(ع) سازمان و ایجاد انبار موقت کتاب در کتابخانه مرکزی برای تجمیع، انتقال و اهدای کتابهای دارای نسخه مکرر به سایر نهادها، مؤسسات و کتابخانهها، نام برد.
توسعه خدمات عمومی
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی درباره تغییر و توسعه ساختار، فضا و زیرساخت خدمات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نیز عنوان میکند: در راستای تکریم بانوان، بخشهای بانوان کتابخانه با هدف تمرکز امکانات، صرفهجویی در هزینهها، بهینهسازی بهرهبرداری از منابع و ارتقای کیفیت خدمات، ادغام شد.
وی میافزاید: «مرکز اطلاعرسانی بانوان» در بخش بانوان کتابخانه مرکزی با هدف ارتقای سطح دسترسی و خدمات ویژه به بانوان در چهار سطح؛ آموزش، جستوجو، راهنمایی و اطلاعرسانی و ارائه خدمات پژوهشی و مطالعاتی نیز راهاندازی شد.
رئیس این سازمان میگوید: همچنین میتوان به چابکسازی بخش دیداری- شنیداری و ادغام آن با کتابخانه جامع الکترونیکی در راستای یکپارچهسازی خدمات چندرسانهای و دیجیتال، ایجاد تالارهای موقت مطالعه برای زائران استانهایی که مورد تهاجم دشمن صهیونی–آمریکایی قرار گرفتهاند، با هدف حمایت فرهنگی و فراهمسازی فضای امن مطالعه در جوار مضجع شریف امام مهربانیها(ع)، اشاره کرد.
وی ادامه میدهد: افتتاح تالار مطالعه «شجره طیبه» به یاد دانشآموزان شهید میناب ویژه دانشآموزان دختر رده سنی ۱۰ تا ۱۸ سال و راهاندازی «کافه کتاب» بهمنظور برگزاری نشستهای ترویجی با محوریت کتاب در بخش بانوان کتابخانه مرکزی در مسیر پویایی این بخش، انجام شده است.
وی میافزاید: توسعه خدمات و افزایش ساعات ارائه خدمات در بخش بانوان کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی و تالارهای جوانان و نوجوانان کتابخانه، متناسب با نیازهای مراجعان در فصول مختلف سال نیز به اجرا درآمده است.
رئیس سازمان تصریح میکند: البته مهمترین اتفاق در این حوزه، تمرکز امکانات و منابع کتابخانههای تخصصی در مخزن چاپی کتابخانه مرکزی بود که اکنون با ایجاد «تالار مطالعات منابع خاص»، کاربران کتابخانه امکان استفاده از تمامی خدمات عمومی و تخصصی را بهصورت دسترسی مستقیم، دارند.
برگزاری برنامههای فرهنگی- اجتماعی
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی در ادامه، بیان میکند: حضور فعال کتابداران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در عرصههای فرهنگی و اجتماعی نیز در راسـتای «اتحاد مقدس و انسجـام ملی» از طریق حـضور در اجتماعات شبانه و تولید محتوا با محوریت «ترویج کتاب و کتابخوانی از نگاه رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه)» در قالبهای متنوع، همچنان در حال پیگیری است.
وی میافزاید: از دیگر فعالیتهای فوق برنامه فرهنگی- اجتماعی کتابخانه مرکزی میتوان از تألیف کتاب «کتابشناسی آثار قائد شهید(رضوان الله تعالی علیه)»، تهیه بروشور از آثار رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه) به زبان انگلیسی و گردآوری بیانات قائد شهید(رضوان الله تعالی علیه) با موضوع کتاب، کتابخوانی و ترویج کتاب، نام برد.
رئیس این سازمان میگوید: در حوزه اجرای رویدادهای علمی و فرهنگی کتابخانه مرکزی نیز میتوان به برگزاری سلسله نشستهای تخصصی «نهجالبلاغه» طبق منویات رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه)، با محوریت ترویج معارف علوی، برپایی نشستهای تخصصی علمی–پژوهشی برای ارائه و بررسی دستاوردهای پژوهشی اعضای تالارها و محققان کتابخانه و برگزاری سلسله نشستهای «شمس» با محوریت ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، ادبیات پایداری و تبیین گفتمان مقاومت، اشاره کرد.
وی ادامه میدهد: رویدادسازی و اجرای 10 برنامه فرهنگی در چارچوب «طرح آفتاب مهربانی» طبق تأکیدات تولیت آستان قدس رضوی، اجرای 225 زنگ کتاب، 1243 کتابدرمانی، برگزاری 185 نمایشگاه و 229 مسابقه کتابخوانی، از جمله فعالیتهای ترویــجی کتاب و کتابخوانی کتابخانه در این طرح تحولی به شمار میآید.
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی با اشاره به برگزاری بیش از صد نشست از سلسله نشستهای «کتاب هفته» در کتابخانه مرکزی، اضافه میکند: همچنین اجرای طرح عضویت یکـپارچه با محوریت کتابخـانه مرکـزی و ایـجاد دسـترسی منسـجمتـر و گسـتردهتـر بـرای اعـضا در مـجمـوعـه کتابخانههای وابسته به سازمان، به ثمر نشسته است.
وی با تأکید بر ارائه خدمات مستمر به کاربران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی حتی در ایام تعطیل، خاطرنشان میکند: این کتابخانه در راستای بهینهسازی مصرف انرژی و افزایش آرامش دانشپژوهان خود اقدام به نصب پنجرههای دو جداره در کتابخانه کرده است.
نظر شما