بیستم صفر رسید و دل، بیقرارتر از هر روز دیگری برای آغوش کربلاست. دلهایی که امسال یاد رهبر شهید را نیز به همراه دارند. چه برای آنها که گرد و خاک جاده بر لباسشان نشسته، چه برای ما که از راه دور سلام میدهیم. حقیقت این است که جاذبه حسینی مرز نمیشناسد.
اما آیا سفره پربرکت اربعین برای جاماندگان هم پهن است. برای تبیین این امر، با آیتالله سیدمحمود مدنی بجستانی، استاد دروس خارج و کارشناس دینی گفتوگو کردهایم.
زیارت؛ موهبتی الهی برای جانهای مشتاق
آیتالله مدنی زیارت را عطیهای ویژه از جانب پروردگار میداند که تنها نصیب بندگان مشتاق میشود. او میگوید: اصل زیارت و سنت دعا بر مزار مؤمنان، حقیقتی اثباتشده در سیره پیامبر اکرم(ص) است. در متون معتبر حدیثی آمده که حضرت در ساعات پایانی شب به قبرستان بقیع میرفتند و میفرمودند: «السَّلَامُ عَلَیْکُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِأَهْلِ الْبَقِیعِ». این سیره روشن نشان میدهد اصل زیارت، سنتی نبوی و مورد پذیرش تمامی مسلمانان است؛ هر چند درجه بهرهمندی افراد از این خوان نعمت معنوی یکسان نیست.
ایشان در تبیین تفاوت میزان بهرهمندی افراد از این فیض الهی اضافه میکند: همان گونه که انسانها در نعمت بینایی ظاهری یکسان نیستند، در درک حقایق معنوی نیز گروهی به دلیل اشتغالات دنیوی یا غفلتهای روحی، از فیض حضور در مشاهد شریفه و حتی فرستادن یک سلام ساده محروم میمانند. در نقطه مقابل، جانهای آگاهی قرار دارند که در تمام لحظات زندگی، دل را در آستانه یاد پروردگار و اولیای الهی حاضر میبینند. انسان مؤمن باید بکوشد در هر نقطهای از جهان، ارتباط قلبی خود را با آستان اهلبیت(ع) حفظ کند؛ چرا که حقیقت زیارت، پیش از آنکه پیمودن راه با قدمهای ظاهری باشد، حرکت و پرواز دل به سوی سرچشمه طهارت است.
حضور قلبی و امکان زیارت از راه دور
این کارشناس دینی برای تبیین حقیقت زیارت مداوم و توجه همیشگی دل، به سیره سالکان و بزرگان اشاره کرده و میگوید: شهید آیتالله مطهری نقل میکرد در سفری به مشهد مقدس، علامه طباطبایی(ره) به دلیل خستگی کنار ستونی در ایستگاه راهآهن نشست و آن ستون را بوسید. در پاسخ به تعجب دیگران فرمود: تمام این شهر به واسطه انتساب به آستان حضرت رضا(ع) بوسیدنی است. همچنین از برخی بزرگان نقل شده با هر بار نوشیدن آب، یاد مصائب کربلا میکردند و اشک میریختند تا همان عمل ساده، جانشان را نورانی کند. این رفتارها بهروشنی نشان میدهد زائر حقیقی، تمام لحظات زندگی خود را با یاد و محبت اولیای الهی پیوند میزند.
استاد حوزه علمیه قم درباره راهکار بهرهمندی جاماندگان از زیارت میافزاید: در جلد چهارم کتاب شریف کافی، روایتی از حنان بن سدیر نقل شده که خدمت امام صادق(ع) رسید. حضرت از او پرسیدند آیا به زیارت قبر امام حسین(ع) میرود؟ وقتی او از طولانی بودن مسافت و عدم امکان حضور مداوم سخن گفت، حضرت راهکاری بس آسان و عمیق به او آموخته و فرمودند به بالای بام برو، نگاهی به دست راست و نگاهی به دست چپ کن، سپس سر به آسمان بردار و به طرف قبر حضرت بگو: «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِاللهِ، السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُهُ». حضرت تأکید فرمودند با این عمل، ثواب زیارت برای فرد ثبت میشود؛ از این رو، تمامی دلدادگان و جاماندگان میتوانند، زائر حقیقی اربعین باشند.
قرب الهی و پاکسازی جان از گناهان
آیتالله مدنی با بیان اینکه نخستین برکت زیارت، قرب الهی و طهارت روح است، میگوید: زیارت نیز از برجستهترین عوامل قرب به خداوند است. در کتاب شریف کاملالزیارات روایتی از امام صادق(ع) نقل شده که وقتی فردی با قصد زیارت غسل میکند، از جانب پیامبر اکرم(ص) بشارت مییابد که از همراهان ایشان در بهشت خواهد بود. همچنین از امام باقر(ع) آمده است هر کس دوست دارد ساکن بهشت باشد، زیارت مظلوم کربلا را به خاطر محبت پیامبر(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و فاطمه زهرا(س) فرونگذارد؛ چرا که او در عرصه قیامت، بر سفرههای کرامت بهشتی میهمان خواهد بود.
ایشان پاک شدن جان از آلودگی معاصی را از دیگر برکات این زیارت برشمرده و تشریح میکند: در روایتها آمده گناهان زائر مانند پلی پشت سر او باقی میمانند و او با عبور از آنها، پاک میشود. همچنین عبدالله بن مسکان نقل میکند جمعی از خراسانیان از امام صادق(ع) درباره فضیلت زیارت پرسیدند و حضرت از قول امام سجاد(ع) فرمودند: «مَنْ زَارَهُ یُرِیدُ بِهِ وَجْهَ اللهِ أَخْرَجَهُ اللهُ مِنْ ذُنُوبِهِ کَمَا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ»؛ یعنی هر کس برای رضای خدا به زیارت برود، خداوند او را از گناهانش پاک میکند مانند روزی که از مادر متولد شده است. این آموزههای نورانی یادآور میشوند با هر سلام خالصانه، دفتر اعمال انسان از بدیها پاک شده و فرصتی دوباره برای بندگی خالصانه فراهم میشود.
ریشههای قرآنی جاذبه حسینی و همبستگی امت
این استاد حوزه علمیه ریشه قرآنی این شیفتگی میلیونی را به دعای حضرت ابراهیم(ع) پیوند داده و میگوید: وقتی حضرت ابراهیم(ع) ذریه خود را در بیابان خشک مکه اسکان داد، از خدا خواست دلهای گروهی از مردم را شیفته و مجذوب آنان کند. (آیه ۳۷ سوره ابراهیم). مفسران معتقدند این کشش بیمانند که امروز در روز راهپیمایی اربعین میبینیم، استجابت همان دعای ابراهیمی و لطف ویژه الهی است. این جاذبه معنوی رزق و پاداشی است که پروردگار به پاکی عمل و خلوص نیت بندگان مشتاقش اختصاص میدهد.
آیتالله مدنی با اشاره به نقش زیارت در شکلگیری هویت واحد اسلامی میگوید: در آموزههای دینی، عبادتهای ظاهری زمانی به روح و کمال واقعی میرسند که با پیوند ولایت و معرفت اولیای خدا همراه باشند. همان طور که در روایتها آمده، هدف از طواف خانه خدا نیز گره خوردن دلها با محور هدایت الهی است. حماسه زیارت اربعین دقیقاً تجلی همین حقیقت است؛ رویدادی عظیم که میلیونها انسان را فارغ از نژاد، رنگ و قومیت، حول محور محبت سیدالشهدا(ع) گرد هم میآورد و عالیترین جلوه برادری و همبستگی امت اسلامی را به نمایش میگذارد.
آداب زیارت؛ ماندگاری برکات و توشه معرفت
ایشان در ادامه درباره نقش حرمین ائمه(ع) میافزاید: این بارگاهها همواره مرکز جوشش معارف دینی بودهاند؛ به طور مثال شکلگیری حوزه علمیه نجف در جوار بارگاه امیرالمؤمنین(ع)، برکات مرقد مطهر امام رضا(ع) در مشهد که ایران را به کانون معارف اهلبیت(ع) تبدیل کرده و مزار حضرت فاطمه معصومه(س) که زمینهساز برپایی حوزه علمیه قم شده، گواهی روشن بر نقش این مزارات در رشد علمی و هدایت جوامع است. از سوی دیگر، فرازهای زیارتنامهها خط مشی عملی زندگی را ترسیم میکنند؛ وقتی زائر عباراتی چون «أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلَاةَ وَآتَیْتَ الزَّکَاةَ» یا جملات زیارت امینالله مانند «أَشْهَدُ أَنَّکَ جَاهَدْتَ فِی اللهِ حَقَّ جِهَادِهِ وَعَمِلْتَ بِکِتَابِهِ وَاتَّبَعْتَ سُنَنَ نَبِیِّهِ» را میخواند، فرامیگیرد که پیروی از اهلبیت(ع) در اقامه نماز، پرداخت زکات و مجاهدت در راه خداست. بدین ترتیب زائر ابعاد فردی و اجتماعی زندگی خویش را بر اساس سیره معصومین(ع) تنظیم میکند.
آیتالله مدنی در تبیین راهکارهای ماندگاری آثار زیارت میگوید: برکات زیارت مانند احساس گرمای خورشید پس از غروب در جان باقی میماند، اما تثبیت این طهارت روحی نیازمند پرهیز از گناه و پاسداری از این سرمایه گرانبها در طول زندگی است. در روایتی از امام صادق(ع) پاداشهای عظیمی برای زائر برشمرده شده، مشروط بر اینکه زیارت همراه با شناخت دقیق مقام امامت و هدایت باشد. زائر باید با دلی خاضع گام در راه بگذارد و در طول مسیر، رنجهای کاروان اسیران کربلا، حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) را یاد کند تا این حرکت معنوی، جان او را جلا داده و سیر سلوکیاش را به کمال برساند.
نظر شما