روزهای پایانی ماه صفر، دل‌های شیفتگان خاندان عصمت و طهارت در شور و التهابی معنوی می‌تپد؛ روزهایی که با اندوه بزرگ رحلت پیامبر اعظم(ص) و شهادت کریم اهل‌بیت(ع) حضرت امام حسن مجتبی(ع) آغاز می‌شود و در پایان این ماه، با داغ جانسوز شهادت ولی‌نعمت و خورشید فروزان دیار ما، حضرت علی بن موسی الرضا(ع) به اوج می‌رسد.
در این ایام و همزمان با طنین‌انداز شدن شعار «ایران امام رضا(ع)؛ خونخواه و جانفدا» بازخوانی پیوند عاشقانه ملت ایران با آستان رضوی، مرور سرچشمه عزت و هویت ماست. برای واکاوی این پیوند ماندگار و بهره‌مندی بیشتر از آن، به سراغ استاد برجسته اخلاق، آیت‌الله محمدباقر تحریری، تولیت مدرسه علمیه مروی رفته‌ایم.

‏پیوند ابدی عترت و کتاب الهی در مسیر هدایت

آیت‌الله تحریری در ابتدای این گفت‌وگو به تبیین جایگاه جامع ولایت در اندیشه اسلامی پرداخته و توضیح می‌دهد: سنت الهی برای هدایت بشریت، بر پایه الگوهای کاملی قرار گرفته که قرآن کریم آنان را با والاترین صفات یاد کرده است. براساس منشور جاویدان الهی، هر کس بخواهد به مرتبه پاکی اعتقادی، فکری و اخلاقی دست یابد، باید سیره پیامبر اکرم(ص) را سرمشق خویش قرار دهد؛ چنان‌که خداوند متعال در آیه ۲۱ سوره مبارکه احزاب می‌فرماید: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا». پیامبر اکرم(ص) الگوی تام انسان کامل است که به بالاترین درجات قرب نائل آمده و پروردگار متعال، جهانی‌ترین پیام خود یعنی قرآن را بر او نازل فرمود تا تمام نیازهای بشریت برای رسیدن به سعادت ابدی تأمین شود.تولیت مدرسه علمیه مروی سپس به وظیفه سنگین جهاد تبیین در سیره اهل‌بیت(ع) پرداخته و یادآور می‌شود: یکی از اساسی‌ترین تکالیف معصومان(ع) تبیین بی‌ملاحظه حقایق الهی بدون دخالت دادن تمایلات شخصی، خواسته‌های قومی یا فشارهای اجتماعی بوده است. پیامبر اسلام(ص) در همین راستا براساس آیه ۲۳ سوره مبارکه شوری فرمودند: «قُلْ لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی». همه پیامبران الهی اعلام می‌کردند پاداش خود را تنها از رب‌العالمین می‌خواهند، اما خدای متعال به پیامبر خاتم(ص) امر فرمود از امت اجر معنوی بخواهد و این اجر، همان محبت و مودت خاندان او است. این درخواست در حقیقت گامی برای هدایت خود جامعه است؛ چراکه ذوی‌القربی و اهل‌بیت(ع)، تمام وجودشان در راه خدا و تحقق آرمان‌های الهی به کار گرفته شده و لحظه‌ای از بندگی خالصانه کوتاهی نکرده‌اند.
وی با استناد به حدیث شریف ثقلین می‌افزاید: براساس روایت متواتر «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِی» عترت طاهره همواره روشنگر، گویاکننده و پیاده‌کننده حقایق قرآن در میان مردم بوده‌اند. از این رو، آحاد امت اسلامی وظیفه دارند با عمل صالح و پیروی از تعالیم اهل‌بیت(ع)، پرچم‌دار جهاد تبیین باشند و معارف معصومان را به جامعه منتقل کنند. این مسیر روشن در دوران تمامی امامان معصوم(ع) با ابعاد گوناگون ادامه یافت و هیچ‌گاه تعطیل نشد تا نوبت به هشتمین اختر تابناک ولایت، حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع) رسید.

‏افشاگری علمی در نیشابور و طنین حدیث سلسلة‌الذهب

آیت الله تحریری در ادامه به بیان نقش ویژه حضرت رضا(ع) در نشر معارف اصیل پرداخته و می‌گوید: حضرت امام رضا(ع) حتی پیش از هجرت ناخواسته به خراسان، در مدینه منوره مرجع علمی و معنوی مردم بودند و با تمام وجود به نشر معارف قرآن و سنت پیامبر(ص) همت می‌گماشتند. اما هنگامی که دستگاه خلافت عباسی نفوذ معنوی حضرت را خطری برای کیان خود دید و زمینه را برای کنترل ایشان مناسب یافت، تصمیم به انتقال حضرت به مرکز خلافت گرفت؛ هجرتی که اگرچه برای امام ناگوار بود، اما به فرصتی ماندگار برای تبیین حقایق توحیدی بدل شد.
وی درخصوص ورود تاریخی امام(ع) به نیشابور و صدور حدیث ماندگار سلسلة‌الذهب خاطرنشان می‌کند: در آن مقطع حساسی که هزاران نویسنده و دانش‌پژوه مهیای ضبط کلام امام بودند، حضرت با نَسبی نورانی تا پیامبر اکرم(ص)، جبرئیل امین و لوح محفوظ، کلام خدای متعال را نقل فرمودند که «کَلِمَةُ لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی» (التوحید، شیخ صدوق، ص ۲۵). سپس حضرت پس از مکثی کوتاه فرمودند: «بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا». این تعبیر هوشمندانه و شجاعانه نشان داد توحید واقعی و خروج از هلاکت ابدی، بدون پذیرش ولایت امام معصوم تحقق نخواهد یافت و ولایت، شرط اساسی ورود به قلعه محکم الهی است.
‏
‏ایران امام رضا(ع)؛ تجلی جان‌فدایی و خونخواهی در سایه ولایت

آیت‌الله تحریری در ادامه، پیوند عمیق و تاریخی مردم ایران با حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع) را نعمتی بی‌بدیل دانسته و تأکید می‌کند: تشکیل حاکمیت دینی در عصر حاضر، جلوه‌ای از ولایت این خاندان را در این سرزمین متجلی کرد و عزت ایمانی و هویت اسلامی ما را رقم زد. در امتداد همین مسیر ولایی است که شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، مجاهدان راه حق، شهدای شاخص مقاومت و خادمان صادق ملت، شهدای مدرسه میناب و... سبب جوشش دوباره خون رضایی در رگ‌های امت اسلامی شده است. از همین رو، شعار «ایران امام رضا(ع)؛ خونخواه و جانفدا» روایت دقیق ملتی است که با الهام از مکتب رضوی، خود را جانفدای آرمان‌های الهی می‌داند و در برابر جریان نفاق و استکبار، تا پای جان ایستاده و خونخواه شهدای مظلوم خویش است.
وی برای تبیین ویژگی‌های هویت‌ساز چنین ملتی، به آیات پایانی سوره مبارکه بینه استناد کرده و می‌افزاید: دستیابی به این مرتبه از جان‌فدایی و پایداری، ریشه در ایمان عمیق و عمل صالح دارد؛ چنان‌که خدای متعال در آیات ۷ و ۸ سوره بینه می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ/جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا أَبَدًا رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِکَ لِمَنْ خَشِیَ رَبَّهُ». براساس این کلام الهی، پیروان راستین مکتب رضوی کسانی هستند که پیوند ولایت را با عمل صالح، جهاد و خلوص درنواخته‌اند؛ آنان همان «خیرالبریة» یا برترین آفریدگان‌اند که به مقام والا و دوسویه رضایت الهی نائل می‌شوند.

‏مسئولیت‌های اجتماعی پیروان مکتب رضوی

این ایمان عمیق و روحیه جان‌فدایی، در گام بعد تجلی عینی خود را در نحوه زیست اجتماعی و مواجهه جامعه رضوی با دوست و دشمن نشان می‌دهد. تولیت مدرسه علمیه مروی با تبیین همین الگوی رفتاری براساس قرآن کریم می‌افزاید: قرآن کریم در آیه ۲۹ سوره فتح، ملاک روشنی برای مؤمنان همراه پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) بیان می‌کند که «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ». این منشور جاودانه نشان می‌دهد ملتی که مکتب رضوی را الگوی خود قرار داده، در روابط درونی خویش اهل لطف، دست‌گیری و همدلی است و در برابر جریان استکبار و متجاوزان، قاطعیت و ایستادگی نشان می‌دهد.
آیت‌الله تحریری با تأکید بر اینکه ایران امام رضایی در سایه همین همدلی درونی و پایداری بیرونی، پرچم‌دار عزت و دفاع از آیین حق در جهان است، سخنان خود را این‌گونه به پایان می‌برد: پاسداری از این هویت والای اسلامی که با مجاهدت‌های پیامبر اعظم(ص) و سلسله نورانی ولایت تا حضرت رضا(ع) بدست آمده، نیازمند هوشیاری، عمل صالح و تمسک واقعی به ولایت است. حضرت رضا(ع) نوید داده‌اند زائران و پیروان خویش را در مواقف سخت یاد خواهند کرد؛ امید است در پرتو عنایات حضرت ولی‌عصر(عج) و پیروی از سیره رضوی، امت اسلامی همواره در مسیر سعادت و عزت همه‌جانبه گام بردارد.