در این میان، خیابانهای منتهی به حرم امام هشتم که در مسیر پیاده روی زائران هستند، موکبهای متعددی برپاشده که در آنها خادمانی از استانهای مختلف کشور، از خوزستان و مازندران تا فارس، بوشهر و اصفهان، با حضور خادمان زن و مرد، روز و شب مشغول پذیرایی از زائران هستند.پشت این خدمت اما تنها دیگهای غذا و استکانهای چای نیست؛ هر خادم داستانی از نذر، عشق، ارادت و دلدادگی به امام رضا(ع) دارد؛ داستانهایی که از نوجوان ۱۷ ساله مشهدی تا بانوی اصفهانی و خانوادههای شهدا را دربرمیگیرد.
«سردار دلها»؛ تداعی حالوهوای اربعین برای جاماندگان
یکی از این موکبها، موکب «سردار دلها» است که در ششمین سال فعالیت خود در میدان شهدای مشهد، با هدف ایجاد حالوهوای اربعین برای جاماندگان این سفر معنوی، به زائران و مجاوران خدمترسانی میکند.مسعود عیدانی، از خادمان این موکب و از اهالی شهرستان بندر امام خمینی در استان خوزستان، با اشاره به فعالیت ششساله این مجموعه میگوید: این موکب وابسته به هیئت رایتالعباس(ع) است و خادمان آن از اقشار و گروههای سنی مختلف در آن حضور دارند؛ بهگونهای که افراد ۸۰ و ۹۰ ساله نیز در کنار جوانان مشغول خدمت هستند.وی هدف اصلی موکب را خدمت به جاماندگان اربعین دانسته و میافزاید: بسیاری از مردم به دلایل مختلف امکان حضور در کربلا را ندارند و تلاش میکنیم با مداحی، برنامههای فرهنگی و پذیراییهایی شبیه مسیر پیادهروی اربعین، بخشی از فضای معنوی کربلا را در مشهد برای آنان تداعی کنیم.
عیدانی میگوید: خادمان این مجموعه در ایام اربعین در عراق نیز فعالیت دارند و دو موکب در مسیر نجف تا کربلا برپا میکنند؛ یکی در عمود ۱۳۱۳ و دیگری در تله زینبیه (س) یا همان صحن عقیله بنیهاشم.به گفته وی، هزینههای موکب عمدتاً از کمکهای مردمی تأمین میشود، از طریق صندوقی که هرساله روز آخر صفر، بسته و سال بعد، روز اربعین باز میشود و از نذریهای این صندوق برای ۴ روز آخر ماه صفر در مشهد استفاده میشود. این موکب در مشهد چهار روز به زائران خدماتی مانند صبحانه، ناهار، شام، میانوعده، شربت و قهوه ارائه میکند و در کنار آن، برنامههای فرهنگی با محوریت جهاد تبیین و بررسی مسائل روز نیز برگزار میشود.
۱۲۰ خادم از یک روستا
موکب «جوادالائمه(ع)» با حضور ۱۲۰ خادم از روستای زنگیکلای سفلی شهرستان محمودآباد مازندران نیز، پنج سالی است که در روزهای پایانی ماه صفر در مشهد مستقر میشود.اصغر حسینزاده، یکی از خادمان این موکب، میگوید: امسال ۱۲۰ نفر از خادمان از روز یکشنبه در مشهد مستقر شدهاند و همانند سالهای گذشته مسئولیت پذیرایی و خدمترسانی به زائران امام رضا(ع) را بر عهده دارند.وی درباره نقش بانوان در این موکب نیز میافزاید: بخش قابل توجهی از خادمان را بانوان تشکیل میدهند که در محلی در فاصله حدود ۳۰۰ متری، مسئولیت پخت و آمادهسازی غذای گرم را بر عهده دارند.
صبحانه، ناهار، شام، چای و شربت از جمله خدمات این موکب است. هزینههای موکب به صورت خانوادگی و با مشارکت اعضای مجموعه و حمایت مردم روستا تأمین میشود. تمام ۱۲۰ خادم این موکب از همین روستا هستند.حسینزاده ارادت به امام رضا(ع) و اهلبیت(ع) را مهمترین انگیزه خادمان برای ادامه این مسیر دانسته و میگوید: فعالیت موکب در سال نخست با حدود ۳۰ نفر آغاز شد و بهتدریج تعداد خادمان افزایش یافت و امسال به ۱۲۰ نفر رسید.
نوجوانی که جارو کردن را خدمت میداند
سهیل زاهدی، نوجوان ۱۷ ساله مشهدی، سه سال است که در روزهای پایانی ماه صفر به زائران پیاده امام رضا(ع) خدمت میکند.او درباره فعالیت خود میگوید: در دو سال نخست هم در چایخانه میدان شهدا و هم در مجموعه «قرار نوجوانی» فعالیت داشتم. طبق قرار نوجوانی در چهار روز پایانی ماه صفر، نوجوانان در میدان شهدا جمع میشوند و خدمات مختلفی مانند چای، نظافت میدان، کفاشی، گلابپاشی و سقایی را انجام میدهند.زاهدی درباره حس خود از این خدمت ادامه میدهد: وقتی قرار است مسیر زائران را جارو کنیم، حس متفاوتی داریم؛ چون میدانیم به زائرانی خدمت میکنیم که با پای پیاده خود را به حرم رساندهاند. هدفمان این است که حال دلشان بهتر شود و خستگی مسیر از تنشان بیرون برود.این نوجوان خادم تأکید میکند: برای خدمت به امام رضا(ع) نمیتوان سن مشخصی تعیین کرد. نمیشود گفت تا ۲۰ یا ۳۰ سالگی خادم میمانم؛ خادمی بیشتر از آنکه به سن مربوط باشد، به دل انسان بستگی دارد.
قرعه خادمی
مردم فسا استان فارس نیز از سال ۱۳۹۸ به زائران امام رضا(ع) خدمت میکنند. پورملکی، از خادمان موکب «تکیه حضرت فاطمه زهرا(س)»، با اشاره به آغاز فعالیت همزمان با شیوع کرونا میگوید: در دو سال دوران کرونا، بیش از ۶۰ هزار وعده غذای گرم میان خانوادههای محروم شهرستان فسا توزیع شد و پس از پایان همهگیری، فعالیت موکب ما در روزهای پایانی ماه صفر در میدان شهدا از سر گرفته شد.این موکب بیش از ۱۰۰ خادم زن و مرد دارد که بخش قابل توجهی از بانوان آن را همسران و خانوادههای شهدای شهرستان فسا تشکیل میدهند.
به گفته پورملکی، مردم فسا بیش از هزار و ۱۰۰ شهید تقدیم انقلاب و دفاع مقدس کردهاند و سیدالشهدای فسا، سرلشکر شهید حاج مجید خادمی ریاست محترم سازمان اطلاعات سپاه بودند که به درجه رفیع شهادت رسیدند، خادمان موکب که از خانواده سرداران شهید هستند نیز امسال با یاد و نیابت از شهدا به زائران خدمت میکنند. پخت حلوای مخصوص استان فارس و برپایی «سفره کرامت کریم اهلبیت(ع)» از برنامههای ویژه این موکب است. این سفره با نذورات مردم فسا و توسط بانوان خادم حضرت زهرا(س) برپا میشود و پس از سخنرانی و روضهخوانی، نذورات میان زائران توزیع خواهد شد.
پورملکی عشق و ارادت به امام رضا(ع) را مهمترین دلیل حضور مستمر خادمان عنوان کرده و میگوید: استقبال مردم فسا برای حضور در موکب امسال به حدی بود که انتخاب خادمان به قرعهکشی رسید.او دیدن زائران پیاده را از تأثیرگذارترین صحنههای خدمت دانسته و میافزاید: پیرمردها و پیرزنها، افراد دارای محدودیت جسمانی و خانوادههایی که با کودکان و نوزادان خود با پای پیاده به مشهد میآیند، صحنههایی خلق میکنند که خستگی را از تن خادمان بیرون میآورد.
خدمت تنگستانی
موکب حضرت علیاصغر(ع) از شهر آباد شهرستان تنگستان استان بوشهر، دومین سال است که در دهه پایانی ماه صفر در شهر مشهد به زائران خدمت میکند. این موکب با ۴۰ خادم فعالیت دارد که ۱۳ نفر از آنها بانوان هستند.محمدباقر عمادی از خادمان موکب، که شهید تنگسیری و دلواری را از افتخارات تنگستان میداند، میگوید: حدود ۱۲ سال است در شهر خودمان فعالیت داریم و دو سال است که برای خدمت به زائران به مشهد میآییم.
وی با تأکید بر مردمی بودن موکب اظهار میکند: صفر تا صد هزینهها با کمک مردم تأمین میشود. یکی حلیم میدهد، دیگری روغن یا مواد غذایی و فرد دیگری حتی با مبلغی اندک کمک میکند. هر زمان نیاز جدیدی از طریق شبکههای مجازی اعلام میکنیم، مردم پای کار میآیند. صبحانه، ناهار، شام، میانوعده، شربت، چای، خرما و نان محلی از خدمات موکب است. بانوان از ساعت سه بامداد آمادهسازی غذا و نان را آغاز میکنند و آقایان نیز در کارهای سنگین کمک میکنند.
عمادی با اشاره به حمایت مردم میگوید: یکی از خیران حدود ۸ هزار بطری آب وقف موکب کرد، یکی از دوستان ما از شهر چناران نیز خانه خود در مشهد را برای اسکان خادمان در اختیار موکب گذاشت و خودش به روستا رفت و روزانه ۱۵ قالب یخ نیز برای ما تامین میکند.این خادم بوشهری میافزاید: خدمت ما با پایان مراسم تمام نمیشود؛ هرساله بلافاصله پس از بازگشت، نقاط ضعف و کمبودها را یادداشت میکنیم و برای سال بعد برنامهریزی و تقسیم کار انجام میدهیم.
بانوی اصفهانی و دلشورهای که در مشهد آرام میشود
فاطمه شریفیان، بانوی اصفهانی که برای دومین سال به عنوان خادم در موکب امام مهربانیها حضور دارد و به صورت انفرادی از اصفهان به مشهد آمده، خادم دیگری است که این روزها به زائران پیاده امام هشتم ع خدمت میکند.او که بیشتر در آشپزخانه و نانوایی فعالیت دارد میگوید: سال گذشته در کارهایی مانند پاک کردن مرغ و پوست گرفتن بادمجان کمک میکردم و امسال علاوه بر آشپزخانه، از ساعات ابتدایی صبح در نانوایی نیز مشغول خدمت هستم.
شریفیان درباره انگیزه حضورش در مشهد ادامه میدهد: وقتی اسم خدمت به امام رضا(ع) میآید، دلشوره و هیجان خاصی پیدا میکنم. سال گذشته آنقدر استرس داشتم که در اصفهان هنگام قالیبافی دستم میلرزید، اما وقتی به مشهد و موکب میرسم، آرام میشوم. همیشه از امام رضا(ع) میخواستم من را هم برای خودش بخرد و خادمش باشم. همیشه آرزو دارم روزی در مشهد زندگی کنم. سال گذشته به عنوان زائر و خادم ثبتنام کرده بودم، اما به دلیل شرایط بعد از جنگ ۱۲ روزه اعلام شد خادم بیرونی پذیرش نمیشود. با این حال، کمکم در آشپزخانه کمک کردم و در نهایت امسال دوباره با من تماس گرفتند و برای خدمت دعوت شدم. سال گذشته همسرم برای سفر اربعین رفت و به من گفت تو به دلیل پادردی که داری اصفهان بمان و من همان روز که همسرم به سفر اربعین رفت، به مشهد آمدم. حدود ۲۲ روز در مشهد ماندم؛ ۱۲ روز در مسافرخانه و پس از آن ۱۰ روز در کنار خادمان برای آمادهسازی موکب فعالیت کردم.
این بانوی خادم درباره سختی کار در نانوایی نیز میگوید: کار امسال سختتر شده، اما وقتی هدف خدمت به امام رضا(ع) باشد، سختیها قابل تحمل است. هر سال که میآیم اشتیاقم بیشتر میشود وقتی عکسهای آمادهسازی موکب را در فضای مجازی میبینم، دلم میگیرد و منتظر میمانم دوباره راهی مشهد شوم.
زائری که از پیادهروی حاجت گرفته و دوباره هم میآید
نجمهسادات رضازاده، از خادمان مشهدی موکب امام مهربانیها است که ۵ سال است در این موکب خدمت می کند. او درباره میزان پذیرش زائر و تعداد خادم موکب میگوید: این مجموعه حدود ۲۵ سال است که در روزهای پایانی ماه صفر در اطراف حرم مطهر رضوی برپا میشود و امسال حدود ۱۰۰ خادم در قالب شیفتهای مختلف در آن فعالیت دارند. در هر شیفت حدود ۴۰ خادم مشغول خدمت هستند و هر شب نیز نزدیک به ۹۰۰ زائر زن در موکب پذیرش میشوند.رضازاده که ۱۵ سال سابقه خدمت به زائران پیاده در موکبهای مختلف مشهد دارد، درباره انگیزه ادامه این مسیر ادامه میدهد: خستگی طبیعی است و بعد از چند روز انرژی انسان کاهش پیدا میکند، اما هیچوقت به این فکر نمیکنم که سال آینده نیایم.
احساس میکنم خود امام رضا(ع) کمک میکند و همین عشق به خدمت، خستگی را قابل تحمل میکند.این خادم درباره صحنههایی که انگیزه او را برای ادامه خدمت بیشتر میکند، اظهار میکند: زائران گاهی دو یا سه روز در راه هستند و با پاهای خسته و تاولزده به مشهد میرسند. وقتی چشمشان به گنبد امام رضا(ع) میافتد، حال و هوای دیگری پیدا میکنند. هرکدام برای حاجتی آمدهاند و دیدن این میزان عشق و امید، برای خادم بسیار تأثیرگذار است. بارها دیدهام زائری یک سال با پای پیاده آمده و حاجت گرفته و سال بعد دوباره در همین مسیر حضور داشته است. حتی زائری داشتم که سال گذشته پس از مدتها انتظار، حاجتش برآورده شده بود و امسال دوباره با نوزادش به زیارت آمده بود.
چنین صحنههایی برای یک خادم قابل وصف نیست.وی یکی از خاطرات ماندگار خود را مربوط به مادری میداند که فرزندش به بیماری سرطان مبتلا بود و میگوید: این اتفاق مربوط به زمانی است که در موکب دیگری، موکب ابراهیم هادی، خدمت میکردم. این مادر همراه یک کاروان پیاده به مشهد آمده بود و فرزند بیمار خود را همراه نداشت. پس از حرکت کاروان، او در حرم ماند و برای شفای فرزندش دعا کرد. من شماره خودم را در اختیار او گذاشته بودم تا اگر نیاز به کمکی داشت، بتوانم همراهیاش کنم. او چند روزی در مشهد ماند و من نیز گاهی برایش وسایل مورد نیاز میبردم. پس از مدتی با من تماس گرفت و گفت حاجتش را گرفته است و فرزندش حال بهتری پیدا کرده و توانسته راه برود.
روایت مشترک خادمان؛ خدمت از جنس دلدادگی
روایت این موکبها و خادمان، اگرچه از شهرها و فرهنگهای مختلف میآید، اما در یک نقطه مشترک به هم میرسد؛ عشق به امام رضا(ع) و خدمت به زائران.از روستایی در مازندران که ۱۲۰ نفر از مردمش برای خدمت راهی مشهد میشوند تا مردم شهر آباد بوشهر که هزینه موکبشان را با کمکهای کوچک و بزرگ جمع میکنند؛ از خانوادههای شهدای فسا که خدمت را به نیابت از شهدا ادامه میدهند تا نوجوان مشهدی که جارو کردن مسیر زائران را افتخار میداند و بانوی اصفهانی که با وجود دلشوره و خستگی، هر سال مشتاقتر از گذشته خود را به موکب میرساند.
هر خادم بخشی از این تصویر بزرگ است؛ تصویری از مردمی که در روزهای پایانی صفر، خانه و زندگی خود را رها کردهاند تا زائرانی که با پای پیاده آمدهاند، لحظاتی آرامتر و دلهایی سبکتر داشته باشند. برای این خادمان، چند روز خدمت پایان راه نیست؛ پایان هر سال، آغاز برنامهریزی برای سال بعد است و امید دارند این توفیق تا زمانی که توان خدمت دارند، از آنان گرفته نشود.
نظر شما