یک شیء گاهی فراتر از چیزی است که در ویترین موزه دیده میشود؛ بخشی از یک خاطره، نشانی از یک مناسبت تاریخی یا یادگاری از دیداری که در گذر زمان، معنایی فراتر از ارزش مادی پیدا کرده است. در موزه هدایای رهبر شهید حضرت امام سید علی خامنهای(ره) در حرم مطهر رضوی، مجموعهای از همین یادگارها در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ آثاری که هرکدام بخشی از تاریخ، فرهنگ، هنر و مناسبات انسانی مرتبط با رهبر شهید را در خود جای دادهاند.
حالا اما دیگر قرار نیست این اشیا تنها در سکوت ویترینها دیده شوند. از ۱۷ مرداد تا پایان شهریورماه، ۶ اثر منتخب گنجینه هدایای رهبر شهید در قالب اجرای زنده نمایش، پیش چشم بازدیدکنندگان موزه روایت میشوند؛ تجربهای که هنر نمایش را با فضای موزه پیوند میزند تا مخاطب علاوه بر اثر، داستان و مفاهیم مرتبط با آن را نیز ببیند و بشنود.
۶ اثر؛ ۶ روایت از یک گنجینه
عبدالحسین ملک جعفریان، رئیس اداره گنجینههای موزه آستان قدس رضوی درباره این برنامه میگوید: «از ۱۷ مرداد تا پایان شهریور، هر روز از ساعت ۱۰ صبح تا پیش از اذان ظهر، ۶ اثر گنجینه هدایای رهبر شهید حضرت امام خامنهای(ره) در قالب نمایش زنده، برای بازدیدکنندگان روایت میشود و بازدیدکنندگان موزه در قالب هنر نمایش با مضامین مربوط به این ۶ اثر آشنایی پیدا میکنند».
این ۶ اثر، هرکدام دریچهای به بخشی از تاریخ و فرهنگ معاصر باز میکنند؛ مصحف اهدا شده توسط پوتین به قائد شهید، مهر منسوب به نخستین نایب خاص امام زمان(عج)، بقایای پرچم واقعه جهاد اسلامی، تابلوفرش شجره طیبه، مدالهای اهدایی به رهبر شهید و تابلو معرق عصر عاشورا.
در میان این آثار، هم نشانههایی از ارتباطات بینالمللی و دیپلماسی فرهنگی دیده میشود و هم آثاری با مضامین دینی، تاریخی و هنری. از یک مصحف ارزشمند و مهری منسوب به یکی از شخصیتهای مهم تاریخ تشیع گرفته تا پرچمی که یادآور یک واقعه تاریخی است، تابلوفرشی با مضمون شجره طیبه و آثار هنری و نشانهایی که در گذر زمان به یادگار ماندهاند.
قرار گرفتن این آثار در مرکز یک اجرای نمایشی، فرصتی فراهم میکند تا مخاطب از مواجهه بصری با اشیا عبور کرده و با روایتهایی که در پس هر اثر قرار دارد، ارتباط بیشتری برقرار کند.
موزهای که فقط محل تماشا نیست
موزه هدایای رهبر شهید حضرت امام خامنهای(ره) ۲۲ بهمن سال ۱۳۷۳ شمسی در طبقه همکف ساختمان موزه قرآن و نفایس افتتاح شد. این موزه در طول سالهای فعالیت خود، میزبان مجموعهای متنوع از آثار هنری و تاریخی بوده است؛ آثاری که از سوی سران کشورهای خارجی، شخصیتهای برجسته ایرانی و خارجی، هنرمندان و ارادتمندان به رهبر شهید اهدا شده و بخشی از آنها نیز از نظر تاریخی در کنار ارزش فرهنگی و هنری، اهمیت ویژهای دارند.
در این گنجینه، تابلوهای خط و تذهیب، نقاشی، تراش روی شیشه، معرق چوب و صدف، سوزندوزی، قلمزنی روی مس، انواع ظروف، ماکتها و آثار حجمی، مدالها و سکهها و همچنین مجموعهای ارزشمند از فرش و منسوجات نگهداری و به نمایش گذاشته شده است. به این ترتیب، موزه هدایای رهبر شهید را میتوان مجموعهای از اشیایی دانست که هرکدام حامل بخشی از یک روایت بزرگتر هستند؛ روایتی درباره جایگاه فرهنگ و هنر، ارتباطات میان ملتها، ارادت شخصیتها و هنرمندان و همچنین بخشی از تاریخ معاصر.
از ویترین تا صحنه نمایش
تازهترین برنامه این موزه تلاش دارد همین ظرفیت روایی را از طریق هنر نمایش برای مخاطب ملموستر کند. نمایشهای مربوط به معرفی آثار منتخب گنجینه هدایای رهبر شهید(ره) به وسیله گروهی از هنرمندان پیشکسوت و باتجربه اجرا میشود و این برنامه تحت برنامهریزیهای صورت گرفته توسط مؤسسه آفرینشهای هنری آستان قدس رضوی شکل گرفته است. این شیوه از معرفی آثار، درواقع تلفیقی میان موزه و هنرهای نمایشی است؛ تلفیقی که میتواند برای مخاطبانی که شاید با زبان تخصصی موزهها ارتباط کمتری برقرار کنند، تجربهای متفاوت بسازد. بازیگر در کنار اثر قرار میگیرد، روایت شکل گرفته و بازدیدکننده به جای آنکه صرفاً توضیحی کوتاه درباره یک شیء بخواند، با قصه و مضمون آن همراه میشود.
از همین منظر، اجرای زنده ۶ نمایش را میتوان تلاشی برای زندهتر کردن ارتباط میان مخاطب و میراث به نمایش درآمده در موزه دانست؛ میراثی که بخشی از آن به رهبر شهید حضرت امام سید علی خامنهای(ره) اهدا و در ادامه، به آستان مقدس حضرت رضا(ع) سپرده شده است.
گنجینهای از بیش از ۳۵۰ اثر
گنجینه هدایای رهبر شهید، یکی از ۱۷ گنجینه حرم مطهر رضوی بوده و در حال حاضر افزون بر ۳۵۰ اثر نفیس از بیش از ۶۰ کشور جهان در ۴۵ ویترین آن به نمایش درآمده است. این آثار، منتخبی از مجموعه هدایایی هستند که سران کشورهای خارجی، شخصیتهای برجسته ایرانی و خارجی، هنرمندان و ارادتمندان به شهید امام خامنهای(ره) تقدیم کرده بودند و معظمله نیز آنها را به حرم مطهر حضرت رضا(ع) اهدا کردهاند. حضور این مجموعه در حرم مطهر رضوی، علاوه بر ارزش موزهای آثار، به آنها معنایی دیگر نیز بخشیده است؛ چراکه این اشیا اکنون در مجموعهای قرار دارند که خود بخشی از میراث فرهنگی و معنوی آستان مقدس امام رضا(ع) به شمار میآید.
در چنین فضایی، اجرای نمایش زنده میتواند فاصله میان «اثر» و «مخاطب» را کوتاهتر کند؛ مخاطبی که شاید در نگاه نخست تنها یک تابلو، یک مدال، یک پرچم یا یک مصحف را ببیند، اما با آغاز روایت نمایشی، با بخشی از داستان و معنای نهفته در آن همراه میشود.
قرار است ۶ اثر، دیده و شنیده شوند
این برنامه از ۱۷ مرداد تا پایان شهریور ۱۴۰۵، هر روز از ساعت ۱۰ صبح تا پیش از اذان ظهر برگزار میشود و بازدیدکنندگان میتوانند در جریان بازدید از موزه، شاهد اجرای زنده نمایشهای مرتبط با ۶ اثر منتخب باشند. موزه هدایای رهبر شهید امام خامنهای(ره) نیز همهروزه بهجز جمعهها، از ساعت ۸ تا ۱۷:۴۵ در صحن کوثر حرم مطهر رضوی پذیرای علاقهمندان به هنر، فرهنگ و تاریخ است.
این بار اما برای تماشای گنجینه، ۶ یادگار در سکوت ویترینها ایستادهاند و قرار است هنرمندان، روایت آنها را روی صحنه زنده کنند؛ روایتی که شاید کمک کند مخاطب هنگام ترک موزه، بخشی از داستان و معنای آن را نیز با خود به یادگار ببرد.
نظر شما