پنج سال از خروج پرآشوب آمریکا از افغانستان گذشته، اما برای صدها افغان که زمانی در کنار نیروهای آمریکایی ایستادند، جنگ هنوز تمام نشده است. این‌بار میدان نبرد نه کابل، بلکه نظام مهاجرتی آمریکاست؛ جایی که کسانی که برای واشنگتن کار کردند، اکنون نگران از دست دادن حق ماندن خود هستند.

در سال‌های جنگ، افغان‌ها در نقش‌های مختلف برای آمریکا فعالیت کردند؛ از کارکنان خدماتی سفارت گرفته تا مهندسان، کارکنان شرکت‌های پیمانکار و مترجمانی که در خط مقدم کنار سربازان آمریکایی حضور داشتند. واشنگتن نیز برای بخشی از آنان مسیر ویژه‌ای ایجاد کرد؛ برنامه «ویزای مهاجرتی ویژه» یا SIV که از سال ۲۰۰۹ برای افغان‌هایی که با دولت آمریکا همکاری کرده بودند، فعال شد.

وزارت خارجه آمریکا تاکنون ۱۶۰ هزار ویزای SIV صادر کرده و بیش از نیمی از آنها پس از خروج آمریکا از کابل در سال ۲۰۲۱ صادر شده است.

اما اکنون، برخی از همین افراد که سال‌هاست در آمریکا زندگی می‌کنند و حتی گرین‌کارت گرفته‌اند، نامه‌هایی دریافت کرده‌اند که در آنها گفته شده مبنای صدور ویزای اولیه آنها لغو یا رد شده است.

از «متحد آمریکا» تا «پرونده مهاجرتی مشکوک»

دولت آمریکا می‌گوید مسئله به نگرانی‌های مربوط به تقلب در روند صدور ویزا بازمی‌گردد. برای دریافت «ویزای مهاجرتی ویژه»، متقاضی باید سابقه اشتغال خود برای دولت آمریکا یا پیمانکاران آن را اثبات و توصیه‌نامه‌هایی از مقام‌های مافوق ارائه می‌کرد.

اما پس از خروج آمریکا، بسیاری از شرکت‌ها تعطیل شدند و اسناد خود را از بین بردند. در نتیجه، بررسی سوابق افرادی که سال‌ها پیش برای آمریکا کار کرده بودند دشوار شد. همزمان، پرونده‌هایی از فروش توصیه‌نامه‌های جعلی نیز کشف شد؛ در یکی از پرونده‌های قضایی، فردی به دلیل دریافت پول در ازای تهیه و تأیید توصیه‌نامه‌های جعلی برای متقاضیان «ویزای مهاجرتی ویژه» به ۳۰ ماه زندان محکوم شد.

با این حال، مسئله اصلی اینجاست که ظاهراً دامنه بازبینی‌ها از پرونده‌های مشکوک فراتر رفته است. به گفته شاون ون‌دایور، رئیس سازمان افغان‌اِوَک، مسئله در ابتدا «اصلاً مربوط به افغان‌ها نبود» و هدف، شرکت‌ها و افرادی بودند که نامه‌های جعلی می‌فروختند؛ اما اکنون پرونده‌های بیشتری تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

«جنیفر پاتوتا»، از پروژه کمک به پناهندگان بین‌المللی، نیز می‌گوید دریافت نامه برای پس گرفتن تأییدیه ویزا، سال‌ها پس از صدور آن، چیزی است که پیش‌تر شاهدش نبوده‌اند.

تناقض بزرگ سیاست آمریکا؛ متحدانی که دیگر به آنها نیاز نیست

بحران کنونی را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف اداری درباره اسناد مهاجرتی دانست. مسئله بزرگ‌تر، تناقضی است که در قلب سیاست آمریکا شکل گرفته است: واشنگتن در زمان جنگ به افغان‌ها نیاز داشت، اما اکنون بخشی از همان افراد در فضای جدید سیاست مهاجرتی آمریکا، به مسئله‌ای امنیتی و مهاجرتی تبدیل شده‌اند.

در دولت ترامپ، مسیرهای مهاجرت قانونی برای افغان‌ها محدودتر شده و روند رسیدگی به برخی درخواست‌ها متوقف یا دستخوش بازبینی شده است. سازمان‌های حقوقی نیز می‌گویند سیاست‌های مهاجرتی سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ فشار مضاعفی بر افغان‌ها وارد کرده است.

این وضعیت برای خانواده‌هایی که در آمریکا زندگی جدیدی ساخته‌اند، معنای بسیار ملموسی دارد. برخی صاحب فرزند شده‌اند، برخی وارد دانشگاه شده‌اند و برخی سال‌هاست شغل و زندگی خود را در آمریکا تثبیت کرده‌اند.

یکی از آنان که با نام مستعار «ساساد» معرفی شده، بیش از چهار سال در آمریکا زندگی کرده و در آستانه واجد شرایط شدن برای درخواست تابعیت بوده است. اما پس از دریافت نامه، حتی از مراجعه به اداره خدمات شهروندی و مهاجرت آمریکا می‌ترسد؛ زیرا نگران است بازداشت شود؛ او می‌گوید دیگر نمی‌تواند روی اهداف بلندمدتش تمرکز کند و ذهنش گرفتار سناریوهای «اگر» شده است.

این شاید مهم‌ترین پیام این بحران باشد؛ آمریکا نه‌تنها در حال بازتعریف سیاست مهاجرتی خود، بلکه در حال بازتعریف معنای وفاداری به متحدان سابقش است. افغان‌هایی که زمانی مترجم، مهندس، کارمند و همکار نظامی آمریکا بودند، امروز برای حفظ همان اقامتی تلاش می‌کنند که قرار بود بخشی از پاداش همکاری‌شان با واشنگتن باشد.

ون‌دایور می‌گوید: «این افراد در خط مقدم جنگ ما بودند. آنها مترجمی می‌کردند. آنها مأموریت ما را امکان‌پذیر می‌کردند.» اکنون پرسش این است؛: اگر چنین افرادی هم نتوانند به وعده آمریکا اعتماد کنند، متحدان آینده واشنگتن چه برداشتی از تعهدات این کشور خواهند داشت؟