نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا اعتراف کرد که با وجود تشدید اقدامات آمریکا و اروپا برای متوقف کردن و توقیف نفتکش‌هایی که با «پرچم‌های دروغین»(False Flag) تردد می‌کنند و تحریم‌ها علیه روسیه و ایران را دور می‌زنند، شمار ثبت‌های جعلی همچنان در حال افزایش است.

چالش ناشی از عملیات با پرچم‌های دروغین همچنان در حال گسترش است؛ زیرا اپراتورها برای فرار از شناسایی و اجرای تحریم‌ها، به دنبال استفاده از جدیدترین روش‌ها هستند. شرکت «ویندوارد» (Windward)، فعال در حوزه تحلیل داده‌های دریایی مبتنی بر هوش مصنوعی، در گزارش جدیدی از رشد استفاده از پرچم‌های دروغین و دشواری شناسایی عاملان آن خبر داده است.

ویندوارد در تحلیل سه‌ماهه دوم خود گزارش می‌دهد که تاکنون ۲۲ ثبت کشتی متقلبانه و متمایز در سراسر جهان شناسایی شده است. به گفته این شرکت، این ثبت‌ها عموماً در دو دسته قرار می‌گیرند؛ کشورهایی که اساساً ثبت بین‌المللی کشتی ندارند، یا اپراتورهای جعلی که از پرچم‌های قانونی تقلید می‌کنند و عملیات جعلی انجام می‌دهند. دسته دیگری نیز شامل کشتی‌هایی است که به‌دروغ خود را تحت پرچم یک کشور دارای ثبت قانونی معرفی می‌کنند.

رشد پرچم‌های دروغین در سایه تحریم‌ها

به گفته ویندوارد، جدیدترین پرچم‌های دروغین که در حال ظهور هستند، سوریه و میانمارند که برای نخستین بار در سه‌ماهه گذشته ظاهر شدند. هیچ‌یک از این دو کشور دارای ثبت بین‌المللی کشتی نیستند. این کشورها به نیکاراگوئه و گینه استوایی پیوسته‌اند که استفاده از پرچم آنها نیز در سه‌ماهه نخست سال جاری برای این منظور مشاهده شده بود.

ویندوارد در سه‌ماهه دوم، ۲۷۵ نفتکش فعال در تجارت بین‌المللی را شناسایی کرد که پرچم یک ثبت جعلی را مخابره می‌کردند. این رقم اندکی کمتر از سه‌ماهه نخست بود که طی آن ۲۹۰ نفتکش شناسایی شده بودند. با این حال، ویندوارد تأکید می‌کند که «مجموع کشتی‌هایی که با پرچم‌های دروغین تردد می‌کنند همچنان در حال افزایش است».

سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) در حال حاضر ۵۸۰ کشتی با پرچم دروغین را در فهرست خود ثبت کرده است؛ رقمی که از ۵۵۰ کشتی در پایان سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ و ۴۷۰ کشتی در پایان سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

ویندوارد می‌نویسد استفاده از پرچم‌های دروغین سابقه‌ای چندصدساله دارد و به دوران طلایی دزدی دریایی در قرن هجدهم و حتی پیش از آن بازمی‌گردد. در آن زمان نیز، مانند امروز، دولت‌های قانونی برای مقابله با معضل پرچم‌های دروغین و دزدی دریایی با دشواری مواجه بودند.

«مایا رومی»، متخصص محتوای اطلاعات دریایی در ویندوارد، می‌نویسد: «آنچه در سال ۲۰۲۶ تغییر کرده، مقیاس عملیاتی این اقدام و اهداف تجاری و ژئوپلیتیکی مشخصی است که اکنون در خدمت آنها قرار گرفته است. مقیاس استفاده از پرچم‌های دروغین در سال ۲۰۲۶ واکنشی مستقیم به محیط تحریمی است.»

به‌عنوان نمونه، ویندوارد برآورد می‌کند که در حال حاضر حدود ۴۳۰ نفتکش در تجارت مرتبط با ایران فعال هستند. بر اساس این برآورد، ۶۲ درصد آنها با پرچم دروغین تردد می‌کنند و ۸۷ درصد نیز تحت تحریم قرار دارند.

محرک اصلی استفاده از پرچم‌های دروغین، فرار از تحریم‌هاست. ویندوارد برآورد می‌کند حدود ۹۰ درصد نفتکش‌هایی که از ثبت‌های جعلی استفاده می‌کنند، تحت تحریم‌های کشورهای غربی قرار دارند. هرچه تحریم‌ها افزایش پیدا می‌کنند، تلاش‌ها برای دور زدن آنها و استفاده از ثبت‌های جعلی نیز افزایش می‌یابد.

ویندوارد برآورد کرده است که چهار ثبت کشتی (آنتیل هلند، گویان، گینه و ماداگاسکار ) سهم قابل‌توجهی از نفتکش‌هایی را که در اوایل سال ۲۰۲۶ با پرچم دروغین تردد می‌کردند، به خود اختصاص داده‌اند.

تغییر پرچم؛ مسیر تازه ناوگان سایه

رومی می‌نویسد: «شناسایی کشتی‌هایی با پرچم دروغین مستلزم اطلاعاتی از همه منابع است که تحلیل رفتاری، ردیابی مالکیت و تطبیق اطلاعات با سوابق تأییدشده ثبت دریایی را با یکدیگر ترکیب کند، نه اینکه صرفاً به پرچم اعلام‌شده کشتی اتکا شود.»

کشورها با شناسایی این عملیات و انتشار اطلاعیه‌های عمومی تلاش می‌کنند فعالیت اپراتورهای متقلب را دشوار کنند. برای نمونه، جمهوری قرقیزستان در آسیای مرکزی که کشوری محصور در خشکی است، در پایان ماه ژوئیه به سازمان بین‌المللی دریانوردی هشدار داد و خواستار انتشار گسترده این اطلاعیه شد.

ماداگاسکار و زیمبابوه، که هر دو محصور در خشکی هستند، نیز درباره فعالیت‌های غیرقانونی و استفاده غیرمجاز از پرچم‌های خود به سازمان بین‌المللی دریانوردی هشدار داده‌اند. وانواتو، جزایر کوک و تونگا نیز اقدامات مشابهی انجام داده‌اند. کامرون نیز پس از مشاهده افزایش شدید ثبت‌های قانونی خود و افزایش فشارهای بین‌المللی، تلاش برای پاکسازی اپراتورهای متقلب را آغاز کرده است.

در سال ۲۰۲۵ نیز جزیره متیو، جزیره‌ای خالی از سکنه در شرق کالدونیای جدید، به‌عنوان محلی برای میزبانی یک ثبت کشتی توسط یک اپراتور ناشناس معرفی شده بود.

هنگامی که تقلب کشف می‌شود، به گزارش ویندوارد، برخی نفتکش‌ها به ثبت‌های جعلی دیگری منتقل می‌شوند. برخی دیگر نیز به پرچم‌های قانونی‌ای روی می‌آورند که به ضعف در اجرای مقررات شناخته می‌شوند.

این شرکت همچنین حدود ۶۰ نفتکش را در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ ردیابی کرده است که پس از شناسایی یا افزایش فشار بر ثبت‌های مربوطه، به پرچم روسیه منتقل شدند.

در ژانویه، نفتکش «بلا ۱» (Bella 1) در حالی که گارد ساحلی آمریکا آن را در اقیانوس اطلس شمالی تعقیب می‌کرد، تلاش کرد نام خود را به «مارینرا» (Marinera) تغییر دهد و با پناه گرفتن زیر پرچم روسیه از تعقیب بگریزد. در گذشته نیز نفتکش‌هایی هنگام تعقیب شدن، ناگهان ادعا کرده بودند که در ثبت ایران قرار دارند.

با این حال، ویندوارد می‌گوید پدیده «پرش میان پرچم‌ها» (Flag Hopping) در مجموع کاهش یافته است. این شرکت در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۵، کاهش ۲۶ درصدی این پدیده را ثبت کرده است.

به گفته ویندوارد، افزایش فشار برای توقیف کشتی‌ها باعث شده است نفتکش‌ها به سمت هویت‌های جعلی باثبات‌تر حرکت کنند. همچنین بسیاری از کشورهایی که پرچم آنها مورد سوءاستفاده قرار گرفته، تلاش‌هایی را برای مقابله مشخص با جابه‌جایی مداوم میان پرچم‌ها آغاز کرده‌اند.

با وجود افزایش فشار ناشی از تحریم‌ها و نظارت بر ناوگان سایه، استفاده از پرچم‌های دروغین همچنان ادامه دارد. حتی با وجود اقداماتی نظیر آنچه در فرانسه یا سوئد مشاهده شده، این اپراتورها همچنان تلاش می‌کنند با استفاده از ثبت‌های جعلی، از مقررات و سازوکارهای نظارتی فرار کنند.