ماه ربیعالاول، سرآغاز فصلی نوین در تاریخ بشریت است؛ مقطعی که با طلوع وجود مقدس پیامبر خاتم (ص) و رخدادهای تمدنسازی چون هجرت، مسیر هدایت را تا ابد ترسیم کرد. در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین کفیل به بررسی ابعاد وجودی و رسالت تاریخی حضرت ختمیمرتبت پرداختهایم. در این واکاوی دقیق، به واکاوی سبک و سیاق پیامبر اعظم (ص) با تکیه بر صفت رحمت، در تغییر ساختار جاهلی زمانه پرداخته شده است. زیرا بایستی با عبور از روایتهای سطحی، به لایههای عمیقتری از سیره نبوی دست یافت؛ از مؤلفههای خدامحوری و انقطاع الیالله تا استراتژیهای عملی ایشان در مواجهه با جبهه کفر و نفاق صحبت کرد. در این مجال، در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین محمدصادق کفیل، مدرس و پژوهشگر و مدیر مرکز تخصصی صحیفه سجادیه با تبیین الگوهای تربیتی پیامبر (ص)، ضرورت بازخوانی این آموزهها را برای ساخت محیطی تراز در عصر حاضر مرور شده است.
جایگاه بیبدیل ماه ربیعالاول و پیوند آن با رخدادهای سرنوشتساز نبوی
ماه شریف ربیعالاول در منظومه تاریخ اسلام و جغرافیای تحولات عالم هستی، از جایگاه و درخششی بینظیر برخوردار است. در مطالعه و تحلیل ابعاد وجودی نبی خاتم، حضرت محمد مصطفی (ص)، سه نقطه عطف اساسی و سرنوشتساز وجود دارد که مسیر بشریت را دگرگون ساخته است: نخست میلاد و ولادت مسعود آن حضرت، دومبعثت و آغاز نزول وحی الهی و سوم هجرت تمدنساز ایشان از مکه به مدینه منوره. از میان این سه واقعه بنیادین، دو حادثه بسیار عظیم و اثرگذار در کل عالم آفرینش یعنی ولادت با سعادت و هجرت تاریخی آن حضرت در بستر زمانی ماه ربیعالاول به وقوع پیوسته است از این رو، شایستگی و حقانیت تاریخی اقتضا میکرد که مبدأ سال هجری قمری بر پایه ماه ربیعالاول تعریف و نامگذاری شود، هرچند به سبب پیشینه و سنتی که پیش از اسلام در میان اعراب مبنی بر آغاز سال از ماه محرم رایج بود، همان شیوه زمانی ادامه پیدا کرد. نگاه دقیق به سیره و حیات رسول خدا (ص) نشان میدهد که آن حضرت از همان آغازین لحظات تولد و طلوع در جهان خاکی، حامل بار عظیم رسالت، رشد و تحول جامعه بودند و در سراسر عمر شریف خویش، دغدغهای جز تعالی، اصلاح و پیشرفت بشریت نداشتند.
حقیقت رحمت عامه رسولالله (ص) و ابعاد چهارگانه آن در جامعه
خداوند متعال رسول گرامی خویش را با برجستهترین صفت ذات اقدس الهی متصف کرده و ایشان را مظهر تام رحمت خود در جهان معرفی کرده است؛ چنانکه در قرآن کریم با بیانی جامع میفرماید: «وَما أَرسَلناکَ إلّا رَحمَةً للعالَمینَ» (ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم). بررسی ابعاد و زوایای گوناگون این رحمت واسعه نبوی، چهار جلوه اساسی و حیاتی را پیش روی ما روشن میکند؛ جلوه اول؛ هدایتگری به صراط مستقیم است. والاترین مظهر رحمت نبوی، گشودن طریق هدایت و رساندن انسانها به سرمنزل سعادت و مقاصد عالیه انسانی است. به واسطه این هدایتگری بود که درهای رشد و درجات بهشت برین به روی بندگان گشوده شد. جلوه دوم؛ تشریع احکام آسان و شریعت اسلام برخلاف سختیها و تکالیف سنگینی که در برخی ادیان و شریعتهای پیشین بر دوش امتها نهاده شده بود، شریعت خاتم بر پایه احکام روشن، آسان و قابل فهم بنا نهاده شده تا همگان بتوانند در مدار بندگی طی طریق کنند. جلوه سوم؛ گستردگی دایره شفاعت و عفو نبوی است. دامنه کرامت، عفو و شفاعت رسول اکرم (ص) در دنیا و آخرت آنچنان شمول و وسعتی دارد که ملجأ و پناهگاه انسانهای درمانده و اهل ایمان قرار میگیرد.جلوه چهارم؛ امانبخشی و رفع عذابهای عمومی ست. وجود مبارک آن حضرت سبب دفع بلاها و عذابهای الهی از امت شده است؛ آنگونه که حضرت حق صراحتاً اعلام میدارد: «وَما کانَ اللَّهُ لیُعَذّبَهُم وَأَنتَ فیهم» (خداوند تا زمانی که تو در میان آنان هستی، بر آنان عذاب نازل نخواهد کرد) . مجموعه این ویژگیهای قدسی نشان میدهد که حیات رسول خدا (ص) سرشار از دغدغهمندی برای مردم و پیراسته از هرگونه انگیزه فردی یا خودمحوری بوده است.
اسوه حسنه، اصل خدامحوری و حقیقت خودفراموشی در راه حق
قرآن مجید شخصیت پیامبر(ص) را به عنوان برترین و کاملترین الگوی رفتاری معرفی کرده و میفرماید: «لَقَد کانَ لَکُم فی رَسول اللَّه أُسوَةٌ حَسَنَةٌ». بارزترین و اساسیترین شاخصهای که انسان موحد برای الگوگیری از پیامبر(ص) باید در جان خود نهادینه سازد، نفی خودیت، حذف خواستههای نفسانی و تمرکز تام بر خدامحوری است. در تمام لحظات زندگی پیامبر اعظم (ص)، معیار سنجش و محور چرخش امور تنها و تنها خداوند بود. تجلی این صفت بنیادین را میتوان در دو بعد رفتاری رسول اکرم (ص) به نظاره نشست. نخست در شیوه ارتباطات و مواجهات ایشان؛ آن حضرت با نزدیکترین خویشاوندان و بستگان نسبی خویش اگر در صف عناد و دشمنی با پروردگار قرار میگرفتند، مرزبندی روشن ایجاد کرده و از آنان فاصله میگرفتند، اما با دورترین انسانها و افراد غریبهای که اهل ایمان، توحید و همراهی با دین خدا بودند، عمیقترین پیوند مودت و برادری را برقرار میساختند. دوم در ماجرای ترک دیار؛ رسول گرامی اسلام با وجود علاقه و تعلق خاطر شدیدی که به شهر مکه مکرمه و کعبه معظمه داشتند، به محض اینکه پای احیا، استمرار و حفظ اساس دین به میان آمد، بدون درنگ از شهر و وطن مألوف خود دل کندند و هجرت را برگزیدند تا شجره طیبه توحید به بار بنشیند.
مراتب عظمت، اسامی قدسی و مکارم بیانتهای اخلاق نبوی در کلام وحی
در آیات قرآن کریم، تعابیر، القاب و نامهای متعددی در توصیف شأن رسول مکرم اسلام ذکر شده است. نامهای مبارکی چون «محمد»، «احمد»، «عبدالله»، «یس» و «ن» و همچنین بر اساس روایات وارده از امام صادق (ع) که امروز میلاد باسعادت ایشان هم است، نام شریف «طه» بر وجود پاک ایشان اطلاق گردیده است. نکته لطیف و حائز اهمیت در شیوه بیان قرآن این است که خداوند سایر پیامبران الهی را با نامهای اختصاصیشان مورد خطاب قرار میدهد، اما در خصوص پیامبر خاتم (ص)، در عالیترین مراتب قرب و پرواز معنوی از تعبیر «عَبدَهُ» استفاده مینماید؛ چنانکه میفرماید: «سُبحانَ الَّذی أَسری بعَبده لَیلًا» و «فَأَوحی إلی عَبده ما أَوحی». این شیوه خطاب، نشان از اوج کمال انقطاع و بندگی دارد. همچنین در آیه شریفه «وَأَنَا أَوَّلُ المُسلمینَ»، مرتبت انحصاری و مقام نخستین در تسلیم مطلق در برابر امر خداوند برای وجود مقدس ایشان تثبیت میشود.
عظمت وجودی پیامبر هنگامی خیرهکنندهتر جلوه میکند که توصیف خداوند از اخلاق ایشان را مورد مداقه قرار دهیم؛ خداوند متعال با آنکه در قرآن کریم تمام دنیا و مظاهر مادی آن را با عبارت «مَتاعُ الدُّنیا قَلیلٌ» خرد و ناچیز شمرده است، وقتی به مقام اخلاقی پیامبر میرسد، با عظمت از آن یاد کرده و میفرماید: «وَإنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ». خلق عظیم پیامبر در حقیقت مدار جذب قلوب و بستر شکلگیری امت اسلامی گردید.
پایداری در مسیر جهاد تبیین و ضرورت الگوسازی برای ساخت محیط اسلامی
بایستی به عملکرد پیامبر اکرم (ص) در ترویج اسلام توجه کنیم. ایشان شخصاً در بازارهای شرک و کفر حضور مییافتند و ندای توحیدی «قولوا لا إله إلا الله تُفلحوا» (بگویید خدایی جز خدای یگانه نیست تا رستگار شوید) را با شجاعت تمام سر میدادند. در این راه دشوار، برچسبها و تهمتهای ناروایی همچون ساحر، شاعر، کاهن و مجنون را با صبوری تحمل کردند و در برابر سختترین آزار و اذیتهای دیگران کوچکترین عقبنشینی نکردند تا تاریکی جاهلیت و سنتهای شوم آن روزگار را در جزیرةالعرب برچینند. اوج این مجاهدت پس از هجرت به مدینه منوره آشکار شد؛ محیطی که در سیطره هژمونی اقتصادی، فکری و فرهنگی یهود بود و درگیریهای شدید قبیلهای و بتپرستی در آن موج میزد. پیامبر اکرم (ص) با ارادهای الهی، تمامی این موانع را کنار زدند و دست به تغییر بنیادین فضا زده و محیط اسلامی را پایهگذاری کردند.
به عنوان نکته پایانی؛ امروز پیام درسآموز پیامبر اکرم (ص) برای جامعه ما این است که اگر به راستی در پی تبعیت و الگوگیری از آن حضرت هستیم، باید همانند دغدغه راستین حضرت امام خمینی (ره)، رهبر شهید انقلاب و شهدای والامقام، در پی ایجاد و اصلاح محیط اسلام در خانواده و جامعه خود باشیم؛ چراکه علم روز و اصول بنیادین تعلیم و تربیت نیز بر نقش بیبدیل و تعیینکننده محیط در شکلگیری شخصیت انسان صحه میگذارند. وظیفه امروز ما، زنده نگهداشتن این دغدغه و تلاش عملی برای سلامت و اعتلای محیط پیرامونیمان است.
نظر شما