صبح که از کنار شهرک صنعتی شماره ۲ خرمآباد میگذری، تصورش سخت است پشت دیوارهای این مجموعه کارخانهای قرار دارد که زمانی قرار بود بخشی از آینده صنعتی لرستان را بسازد.
کارخانه صدر فولاد روزگاری با صدها هزار تُن ظرفیت تولید و نزدیک به ۲۰۰ کارگر یکی از واحدهای مهم صنعتی استان بود. کارخانهای که قرار بود توسعه یافته و علاوه بر افزایش تولید، برای بخشی از جمعیت جویای کار لرستان شغل بسازد؛ اما سالها گذشته و داستان صدر فولاد بیشتر از آنکه روایت تولید باشد روایت تعطیلی، بدهی، اختلاف و انتظار بیفرجام است.
حالا دوباره مدتی است که نام این کارخانه بر سر زبانها افتاده البته نه بهخاطر خروج محصول از خط تولید، بلکه بهخاطر تلاش دوباره برای احیای کوهی از مشکلات!
رئیس هیئت حمایت از صنایع وزارت صنعت، معدن و تجارت در مرداد امسال اعلام کرد صدر فولاد خرمآباد به دلیل مشکلات مالی و اختلاف میان شرکا، چند سال از مدار تولید خارج بوده و موضوع احیا و راهاندازی دوباره آن در دستور کار هیئت حمایت از صنایع قرار گرفته؛ یعنی این قصه هنوز تمام نشده، اما پرسش مهم اینجاست چرا کارخانهای که بیش از ۲۰ سال پیش برای تولید و اشتغال ساخته شده هنوز نتوانسته روی پای خودش بایستد؟
قصه از کجا شروع شد؟
صدر فولاد را باید در فضای صنعتی اوایل دهه ۸۰ جستوجو کرد. زمانی که توسعه صنعت فولاد در کشور با سرعت دنبال میشد و ساخت واحدهای جدید فولادی در استانهای مختلف در دستور کار قرار داشت.
درباره سال آغاز پروژه در گزارشهای مختلف اعداد ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ دیده میشود، اما اطلاعات ثبتی شرکت، تاریخ تأسیس را ۲۱ فروردین ۱۳۸۲ نشان میدهد.
به این ترتیب صدر فولاد از همان سالهای نخست دهه ۸۰ وارد مسیر تولید شد مسیری که قرار بود به توسعه ظرفیتهای فولادی لرستان و ایجاد اشتغال پایدار در خرمآباد منجر شود.
کارخانه در زمینی حدود ۳۵ هکتار ساخته شد و در دوره فعالیت خود حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ نفر بهصورت مستقیم در آن مشغول بودند ظرفیت تولید نیز در مقاطع مختلف حدود ۶۰۰ هزار تن در سال عنوان شد.
قرار بود این ظرفیت حتی بیشتر شود و صحبت از افزایش ظرفیت تا ۵/۲ برابر نیز مطرح بود، اما کارخانهای که قرار بود بزرگتر شود، ابتدا کوچکتر شد و بعد هم از حرکت ایستاد!
بدهی جای تولید را گرفت
مشکلات صدر فولاد یکشبه ایجاد نشد، بلکه کاهش تولید، مشکلات مالی، بدهیهای بانکی، بدهی بیمه و مالیات و در ادامه مشکلات مربوط به دستگاههای خدماترسان بهتدریج کارخانه را وارد یک چرخه فرسایشی کرد.
در سال ۱۳۹۶ این چرخه به تعطیلی کامل کارخانه منجر شد و گزارشهای منتشرشده بدهیهای معوق بانکی، تأمین اجتماعی و مالیات را از عوامل اصلی تعطیلی عنوان کردهاند. در سالهای بعد مجموع بدهیهای صدر فولاد حدود ۶۰۰ میلیارد تومان اعلام شد، رقمی که شامل بدهی به بانکها، مالیات، تأمین اجتماعی و برخی دستگاههای خدماترسان بود.
متأسفانه این موضوع موجب شد تعداد ۱۸۰ تا ۲۰۰ کارگر همزمان با تعطیلی کارخانه از کار بیکار شوند و این اتفاق در حالی رقم خورد که پشت هر کارگر، خانوادهای قرار داشت که حقوق ماهانهاش از کارخانه تأمین میشد، ازاینرو با خاموش شدن خط تولید، سفره خانوادهها نیز کوچکتر شد و اعتراضهای کارگری و مطالبات معوق شکل گرفت.
کارخانهای که قرار بود برای مردم منطقه شغل ایجاد کند، حالا خودش به یکی از پروندههای مهم مطالبات کارگری تبدیل شده بود.
۶۰۰ میلیارد تومان بدهی
بهمن جعفری مدیرکل وقت صنعت، معدن و تجارت لرستان در سال ۱۴۰۱ از بدهی حدود ۶۰۰ میلیارد تومانی کارخانه به بانک، مالیات، تأمین اجتماعی و دستگاههای خدماترسان خبر داد و گفت: ۱۶۸ فقره چک برگشتی مالکان قبلی در چارچوب مصوبات ستاد تسهیل، رفع سوءاثر و برای مدتی امهال شده است.
اما اینجا یک مشکل اساسی وجود داشت؛ اینکه کارخانه برای پرداخت بدهی نیاز به تولید و برای تولید نیاز به سرمایه داشت؛ درحالیکه بدهیهای قبلی، دسترسی به منابع مالی جدید را دشوار کرده بود و این همان چرخهای است که بسیاری از واحدهای صنعتی گرفتار آن میشوند؛ چون وقتی کارخانه تعطیل میشود؛ درآمدش قطع میشود؛ بدهی افزایش مییابد؛ تجهیزات فرسوده میشوند، سرمایهگذار محتاطتر میشود و هرچه زمان میگذرد هزینه احیای آن نیز بیشتر خواهد شد و صدر فولاد نیز در همین چرخه گرفتار شد.
برق؛ یک مشکل دیگر
مشکلات و گرفتاریهای صدر فولاد را فقط در ماجرای بانک و مالیات نباید خلاصه کرد؛ زیرا تأمین برق نیز به یکی از مشکلات کارخانه تبدیل شد.
در گزارشهای منتشرشده، بدهی به شرکت برق و قطع برق ازجمله موانعی عنوان شده که حتی به تجهیزات کارخانه آسیب زده و هزینه تعمیر و نگهداری را افزایش داده و در یک گزارش رقم بدهی برق ۵/۲۲ میلیارد تومان اعلام شده است.
در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ تلاشهایی برای حل این مشکل انجام شد و موضوع تأمین برق دائم نیز در دستور کار قرار گرفت، اما حل برق به معنای حل کارخانه نبود؛ چون صدر فولاد با یک مشکل منفرد مواجه نبود؛ مشکلات مانند حلقههای یک زنجیر به یکدیگر وصل شده بودند.
وعدهای که هر بار عقب افتاد
در سال ۱۴۰۰ بار دیگر امید به کارخانه برگشت و در همین راستا جلسههای متعددی برای تعیینتکلیف آن برگزار و مقرر شد بدهیها تقسیط یا استمهال شوند، چکهای برگشتی تعیین تکلیف شده و سرمایهگذار جدید وارد میدان شود و حتی در مقطعی اعلام شد با رفع موانع، کارخانه میتواند دوباره فعالیت خود را آغاز کند اما شعار «قرار است» با «شروع تولید» فاصله زیادی داشت.
در سال ۱۴۰۱ نیز گزارشها از آماده شدن شرایط برای راهاندازی دوباره کارخانه حکایت داشتند و قرار بود تجهیزات بازسازی و خط تولید نورد و میلگرد دوباره فعال شود و مسئولان استان متفقالقول اعلام کردند مشکلات موجود تا حد زیادی برطرف شده و اکنون نوبت سرمایهگذار است که به تعهدات خود عمل کند، اما با گذشت سالها از این وعدهها، هنوز مسئله احیای صدر فولاد روی میز مسئولان است.
کارخانهای که تجهیزاتش قربانی شد
تعطیلی طولانیمدت برای یک کارخانه صنعتی به معنی «ثابت ماندن وضعیت» نیست؛ چون ماشینآلات فرسوده میشوند، تأسیسات نیاز به تعمیر پیدا میکنند، قطعات از رده خارج میشوند و هزینه راهاندازی دوباره بالا میرود.
گزارشهای سال ۱۴۰۳ حتی از فروش بخشی از تجهیزات کارخانه خبر میدهند موضوعی که نشان میداد طولانی شدن تعطیلی، خود به عاملی برای دشوارتر شدن احیا تبدیل شد این یعنی امروز برای راهاندازی صدر فولاد، فقط کافی نیست کلید کارخانه را بچرخانیم و دستگاهها را روشن کنیم؛ بلکه باید دید چه مقدار از تجهیزات سالم است، چه مقدار نیاز به بازسازی دارد، چه سرمایهای برای خرید مواد اولیه لازم است و کارخانه با چه ظرفیتی میتواند اقتصادی فعالیت کند.
اختلاف مالکان؛ گره کور صدر فولاد
متأسفانه در خصوص کارخانه صدر فولاد باید اذعان کرد در کنار بدهی و تجهیزات، اختلاف میان شرکا و مالکان نیز به یکی از موانع اصلی تبدیل شده است.
رئیس هیئت حمایت از صنایع وزارت صمت در مرداد ۱۴۰۵ بهصراحت از مشکلات مالی و اختلاف میان شرکا بهعنوان عواملی یاد کرده که صدر فولاد را برای چند سال از مدار تولید خارج کرده است که این بخش از ماجرا اهمیت زیادی دارد؛ چون حتی اگر دولت بخشی از بدهیها را تقسیط کند و دستگاههای خدماترسان برای راهاندازی کارخانه همکاری کنند تا زمانی که اختلافات مالکیتی و مدیریتی حل نشود، سرمایهگذاری جدید با ریسک بالا مواجه خواهد بود.
سرمایهگذار، پیش از آنکه به کوره و خط تولید نگاه کند، به سند، بدهی، مالکیت، تعهدات و آینده اقتصادی پروژه نگاه میکند.
چرا تاکنون به نتیجه نرسیده؟
اگر بخواهیم همه قطعات این پازل را کنار هم بگذاریم، پاسخ یک جمله است «صدر فولاد یک مشکل نداشته که با یک تصمیم حل شود؛ بلکه بدهی بانکی، بدهی مالیاتی و بیمهای، مشکلات برق، کمبود سرمایه در گردش، فرسودگی تجهیزات، کاهش تولید، مشکلات مدیریتی، اختلاف میان مالکان و تعهدات اجرانشده سرمایهگذاران هرکدام بخشی از این پروندهاند».
در طول سالهای گذشته بارها خبر «راهاندازی دوباره» صدر فولاد منتشر شد، اما کارخانه دوباره درگیر همان مشکلات قبلی شده است.
چه باید کرد؟
اکنون که هیئت حمایت از صنایع وزارت صمت دوباره پرونده صدر فولاد را روی میز گذاشته شاید این بار فرصت مناسبی باشد تا پرونده از مسیر وعدههای تکراری خارج شود، بنابراین در گام نخست باید وضعیت حقوقی و مالکیت کارخانه کاملاً شفاف شود؛ سپس باید ارزش واقعی زمین، ساختمان، ماشینآلات و تجهیزات مشخص شود و گام بعدی تعیین دقیق بدهیهاست البته نه بر اساس ارقام پراکنده سالهای گذشته، بلکه با یک صورتحساب روشن و بهروز.
پس از آن باید مشخص شود برای راهاندازی کارخانه چه مقدار سرمایه لازم است و این سرمایه را چه کسی و با چه تعهدی تأمین خواهد کرد از همه مهمتر باید مشخص شود آیا فعالیت کارخانه با ظرفیت موجود، قیمت مواد اولیه، هزینه انرژی و شرایط بازار فولاد از نظر اقتصادی توجیه دارد یا خیر.
واقعیت این است که صدر فولاد به یک برنامه زمانبندیشده نیاز دارد، برنامهای که در آن مشخص باشد چه کسی، چه کاری، با چه میزان سرمایه و تا چه تاریخی انجام خواهد داد.
داستانی که هنوز تمام نشده است
صدر فولاد را نمیتوان فقط یک کارخانه تعطیلشده دید؛ چون این مجموعه تصویری از بخشی از اقتصاد صنعتی لرستان است؛ اقتصادی که در آن گاهی یک پروژه با امید ایجاد صدها شغل آغاز میشود، اما اگر سرمایه، مدیریت، نظارت و برنامه بلندمدت کنار هم قرار نگیرند همان پروژه پس از چند سال به پروندهای پر از بدهی و وعده تبدیل میشود.
کارخانهای که زمانی ۱۸۰ تا ۲۰۰ کارگر داشت و ظرفیت تولید آن حدود ۶۰۰ هزار تن در سال اعلام میشد، امروز به جای تولید، در انتظار تصمیم نشسته است.
حالا دوباره حرف از احیاست
دوباره نام صدر فولاد در جلسات مسئولان شنیده میشود و دوباره قرار است کارخانه به مدار تولید برگردد، اما این بار مردم خرمآباد حق دارند یک سؤال ساده را بپرسند که این «دوباره» قرار است تا کجا ادامه
پیدا کند؟
اگر قرار است صدر فولاد احیا شود، این بار باید صدای کارخانه نه در خبرها و جلسات، بلکه از دل خط تولید شنیده شود؛ صدای دستگاههایی که کار میکنند، کامیونهایی که بار میبرند و کارگرانی که پس از سالها دوباره کارت ورودشان را به کارخانه میزنند.
پس از بیش از دو دهه، آیا صدر فولاد سرانجام از صف وعدهها خارج و وارد خط تولید خواهد شد؟
مسئولان چه جوابی میدهند؟
نماینده مردم خرمآباد و چگنی در مجلس در حاشیه بازدید از کارخانه صدر فولاد خرمآباد از راهاندازی دوباره صدر فولاد خبر میدهد و میگوید: مدتهاست راهاندازی این کارخانه در دستور کار و پیگیری قرار دارد و در همین راستا مجوزهای لازم از وزیر صنعت، معدن و تجارت دریافت شده و درنهایت زمینه ورود هیئت حمایت از صنایع به پرونده این واحد فراهم میشود.هادی هاشمینیا با استقبال از ورود هیئت حمایت از صنایع به فرایند احیای صدر فولاد بیان میکند: فعالیت این هیئت در این مجموعه هیچ تعارضی با حقوق و مالکیت مالکان ندارد و این ظرفیت میتواند با استفاده از ابزارهای قانونی موجود، نقش مؤثری در رفع موانع راهاندازی کارخانه و همچنین تعیینتکلیف مطالبات و حقوق کارگران داشته باشد.
وی با اشاره به ظرفیت تولیدی صدر فولاد میگوید: این کارخانه از توان تولید سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن محصول برخوردار است و در صورت بازگشت به مدار فعالیت، ظرفیت ایجاد اشتغال مستقیم برای حدود ۲۰۰ نفر را خواهد داشت که این ظرفیت برای اقتصاد استان لرستان قابل توجه است.
وی اذعان میکند: فعال شدن دوباره صدر فولاد علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی، میتواند به رونق تولید و افزایش ارزش افزوده در استان کمک کند و امیدواریم با ادامه پیگیری مسئولان و بهرهگیری از ظرفیت هیئت حمایت از صنایع، شاهد بازگشت این واحد به چرخه تولید باشیم.
۳ ماهه صدر فولاد را به بهرهبرداری میرسانیم
در این میان معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری لرستان هیجان بیشتری در سخنانش نشان میدهد و معتقد است کمتر از سه ماه این کارخانه تعطیل شده را احیا میکند.
امید امیدی در حاشیه بازدید رئیس هیئت حمایت از صنایع وزارت صنعت، معدن و تجارت از کارخانه صدر فولاد خرمآباد اظهار میکند: از سال گذشته برنامهریزی و پیگیری برای تعیینتکلیف این واحد انجام شده است.
وی میافزاید: صدر فولاد لرستان از ظرفیت مناسبی برخوردار است و این مجموعه در زمینی به وسعت حدود ۱۷ هکتار ساخته شده و خط تولید آن نیز بهطور کامل آماده و مهیاست.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری لرستان بیان میکند: چنانچه موانع و مشکلات فعلی برطرف شود، این کارخانه برای بازگشت به بهرهبرداری به زمانی کمتر از سه ماه نیاز خواهد داشت و میتواند تولید خود را از سر بگیرد.
وی با اشاره به توان تولیدی این مجموعه تصریح میکند: صدر فولاد امکان تولید حدود ۲۰۰ هزار تن محصول در سال را دارد و فعال شدن این ظرفیت میتواند تأثیر قابل توجهی در رونق تولید و ایجاد اشتغال در استان داشته باشد.
امیدی درباره سابقه توقف فعالیت کارخانه میگوید: صدر فولاد از سال ۱۳۹۶ عملاً تعطیل بوده و تنها در بازه کوتاهی طی سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، حدود یک تا دو ماه فعالیت کرد، اما بهدلیل مشکلات موجود در حوزه مالکیت، فعالیت آن بار دیگر متوقف شد.
وی خاطرنشان میکند: با ورود هیئت حمایت از صنایع تلاش میکنیم به مالکان مجموعه برای رفع موانع موجود کمک شود تا کارخانه دوباره به مدار تولید بازگردد.
معاون استاندار لرستان درباره مطالبات بانک کشاورزی از صدر فولاد میافزاید: بانک کشاورزی حدود
۴۰ میلیون یورو از این مجموعه طلب دارد و اگر مالکان برای تعیینتکلیف وضعیت کارخانه و فراهم کردن زمینه راهاندازی آن همکاری لازم را نداشته باشند، مدیریت استان از ظرفیتهای قانونی موجود برای تعیینتکلیف این واحد استفاده خواهد کرد.
امیدی ادامه میدهد: در صورت همکاری نکردن مالکان، بانک کشاورزی میتواند بر اساس ضوابط قانونی برای تملک واحد اقدام کند و در چنین شرایطی نیز امکان ورود سرمایهگذاران جدید و فعال شدن دوباره کارخانه فراهم خواهد شد.
وی تأکید میکند: رویکرد مدیریت استان، بازگرداندن صدر فولاد به چرخه تولید، صیانت از ظرفیتهای موجود و ایجاد اشتغال است و تلاش داریم با استفاده از ظرفیتهای قانونی و هماهنگی میان دستگاههای مرتبط، وضعیت این واحد هرچه سریعتر تعیینتکلیف
شود.
نظر شما