در ایام گرامیداشت هفته دولت، انتشار پیام راهگشای رهبر معظم انقلاب اسلامی و استناد دقیق ایشان به آیه‌ی مبارکه‌ی «وَأَمَّا بنعْمَة رَبّکَ فَحَدّثْ»، فصل نوینی را در عرصه «جهاد تبیین»، روایت قدرت، امیدآفرینی و صیانت از انسجام ملی گشوده است. معظم‌له در این پیام مهم با تأکید بر ضرورت دستیابی به «ایران هرچه قوی‌تر»، ابعاد گوناگونی از مسئولیت نخبگان، دولت‌مردان و آحاد جامعه را تبیین کرده‌اند. به همین مناسبت، در گفتگویی با حجت‌الاسلام دکتر محمدعلی اسدی‌نسب، مدیر گروه قرآن‌پژوهی پژوهشکده حکمت و دین‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ ابعاد قرآنی، فقهی و اجتماعی این بیانات راهگشا را به بحث پرداخته‌ایم.

ضرورت امیدآفرینی و پرهیز ار دوگانگی‌های دروغین

حجت الاسلام اسدی نسب در ابتدا با اشاره به هوشیاری مردم می‌پوید: دشمنان اسلام و انقلاب اسلامی هرچه تا کنون زخم خورده‌اند به سبب مقاومت هشیارانه مردم مسلمان بوده است از این جهت اقدامات فراوانی را بکار برده‌اند تا این مقاومت را بشکنند مانند دوگانگی‌های دروغین بین و ایجاد یأس و اینکه راهی جز تسلیم در برابر آنان وجود ندارد از این رو توجه به نکات زیر لازم است. ابتدا دوگانگی‌های دروغین؛ توطئه دشمن برای ایجاد انفعال. قرآن کریم همواره مؤمنان را از افتادن در دام دوگانگی‌های ساختگی دشمن برحذر داشته است. دشمن با القای تقابل میان «صلح و جنگ» یا «اقتصاد و مقاومت»، در پی آن است که جامعه را میان دو راهی به ظاهر متضاد محصور کند، در حالی که در منطق قرآنی، «عزت»، «امنیت» و «استقلال اقتصادی» همه در سایه «جهاد هوشمندانه» و «مقاومت شرافتمندانه» معنا می‌یابند. خداوند در سوره انفال (آیه ۶۰) می‌فرماید: «وَ أَعدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ منْ قُوَّةٍ...»؛ یعنی هرگونه توانمندی (چه نظامی، چه اقتصادی و چه علمی) در جهت بازدارندگی و حفظ کیان جامعه، خود نوعی جهاد و مقاومت محسوب می‌شود. بنابراین، دوگانه‌سازی دشمن، نه تنها واقعی نیست، بلکه یک حربه روانی برای تضعیف اراده ملی است.

ایشان اضافه می‌کند: در این میان نقش دولت در امیدآفرینی و پرهیز از سیاه‌نمایی نیز بسیار مهم است. قرآن، مسئولان و کارگزاران نظام را «اولی‌الامر» معرفی می‌کند و بر آنان وظیفه‌ای سنگین در قبال امانت «حکومت» و «اعتماد عمومی» نهاده است. آیه شریفه «إنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَات إلَی أَهْلهَا» (نساء/۵۸)، خطاب به همه متولیان امور، آنان را به ادای کامل مسئولیت و پرهیز از هرگونه کوتاهی یا ایجاد ناامیدی فرامی‌خواند. سیاه‌نمایی از سوی کسانی که خود را «حلال مشکلات» معرفی کرده‌اند، نه تنها با روح آیات «بشارت» و «تبشیر» در قرآن ناسازگار است، بلکه مصداق «وَ لَا تَلْبسُوا الْحَقَّ بالْبَاطل وَ تَکْتُمُوا الْحَقَّ...» (بقره/۴۲) خواهد بود؛ چرا که کتمان دستاوردها و بزرگ‌نمایی کاستی‌ها، نوعی تحریف واقعیت است که تنها دشمن از آن شادمان می‌شود و دل مؤمنان را می‌آزارد.

انتقاد سازنده در محافل نخبگانی

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح می‌کند: قرآن کریم، نقد منصفانه و تبادل نظر عالمانه را نه تنها ممنوع نکرده، بلکه آن را برای «استقامت بر حق» و «اصلاح امور» ضروری می‌داند. آنجا که خداوند از حضرت شعیب نقل می‌کند: «إنْ أُریدُ إلَّا الْإصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ...» (هود/۸۸)، نشان می‌دهد که طرح مشکلات در میان خواص و فرهیختگان، به شرط قصد اصلاح و نه تخریب، کاملاً پذیرفته است. اما تفاوت اساسی در این است که این نقدها باید در پشت درهای بسته مشورت و با حفظ مصلحت جامعه صورت گیرد، نه در فضای عمومی و با القای ناامیدی. امام علی (ع) نیز می‌فرمایند: «کلام خیرخواهانه را بپذیر، هرچند تلخ باشد»؛ اما این تلخی باید با امید به اصلاح همراه باشد، نه با یأس از آینده.

حجت الاسلام اسدی نسب تمسک به «آیه نعمت»؛ راهبرد قرآنی برای امیدآفرینی دانسته و توضیح می‌دهد: قرآن کریم در آیه «وَ أَمَّا بنعْمَة رَبّکَ فَحَدّثْ» (ضحی/۱۱)، مؤمنان و به‌ویژه مسئولان را به «یادآوری نعمت‌های الهی» و «گفت‌وگو از برکات خداوند» فرامی‌خواند. این دستور قرآنی، دقیقاً در نقطه مقابل سیاه‌نمایی و بزرگ‌نمایی مشکلات قرار دارد. دولتیان و مدیران جامعه موظف‌اند، براساس دستور العمل رهبری معظم نظام، ضمن شناسایی آسیب‌ها و تلاش برای رفع آن‌ها، همواره مردم را از دستاوردهای نظام، پیشرفت‌های علمی، امنیت پایدار و عزت بین‌المللی آگاه سازند تا روحیه «قناعت و شکرگزاری» در جامعه تقویت شود. این روش، نه تنها خوش‌بینی عمومی را افزایش می‌دهد، بلکه باعث می‌شود مردم در هنگام سختی‌ها نیز با صبر و بصیرت، در کنار نظام بمانند.

وحدت حول محور ولایت و قرآن؛ رمز عبور از بحران‌ها

این کارشناس دینی با اشاره به فرمایش اخیر رهبر انقلاب یادآور می‌شود: نکته نهایی که از فرمایشات رهبری و آیات قرآنی به روشنی برمی‌آید، ضرورت «وحدت کلمه» و «انسجام ملی» در برابر دشمن است. قرآن می‌فرماید: «وَ اعْتَصمُوا بحَبْل اللَّه جَمیعًا وَ لَا تَفَرَّقُوا» (آل‌عمران/۱۰۳). این «حبل‌الله» هم قرآن است، هم ولایت و هم اراده ملی برخاسته از ارزش‌های اسلامی. هرگونه تشتت، اختلاف‌افکنی یا القای دوگانگی، دقیقاً همان چیزی است که دشمن برای تضعیف نظام به دنبال آن است. بنابراین، دولتیان با الگوگیری از سیره پیامبر(ص) که در سخت‌ترین شرایط، هم به مقاومت می‌پرداختند و هم به مردم امید می‌دادند، باید خط مستقیم «جهاد تبیین» را در پیش گیرند؛ تبیینی که در آن، هم «نقص‌ها» برای اصلاح گفته شود، هم «قوت‌ها» برای شکرگزاری و هم «تهدیدها» برای هوشیاری، اما هیچ‌یک به قیمت از دست رفتن اعتماد عمومی یا شادمانی دشمن تمام نشود.

حجت‌الاسلام اسدی نسب در پایان تصریح می‌کند: باید گفت که رویکرد قرآنی در مدیریت جامعه، رویکردی «جامع‌نگر» و «واقع‌بینانه» است؛ نه خوش‌بینی ساده‌لوحانه و نه بدبینی فلج‌کننده، بلکه «عینیت‌گرایی امیدوارانه» که در آن، مسئولان با توکل بر خدا، تکیه بر توانمندی‌های داخلی و پرهیز از دوگانه‌های توطئه‌آمیز دشمن، راه «عزت» و «پیشرفت» را هموار می‌سازند و با عمل به آیه «فَإذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّه» (آل‌عمران/۱۵۹)، گام‌های استوار در مسیر ساختن ایران قوی برمی‌دارند.