در ۱۸ اوت، اسرائیل به پایگاه هوایی ابوالظهور در سوریه حمله کرد و به تنشهای فزاینده با ترکیه ، دیگر متحد کلیدی آمریکا در منطقه دامن زد. حمله اسرائیل به پایگاه ابوالظهور سوریه، تنش پنهان میان آنکارا و تلآویو را آشکارتر کرد؛ دو متحد مهم واشنگتن که پس از حملات علیه ایران و حزبالله، برای به اصطلاح پر کردن خلأ قدرت در شام و تعیین نظم امنیتی آینده منطقه رقابت میکنند.
ترکیه چگونه به تهدید تازه اسرائیل تبدیل شد؟
حمله ۱۸ اوت اسرائیل به پایگاه هوایی ابوالظهور در سوریه، صرفاً یک عملیات نظامی نبود؛ اقدامی پیشگیرانه برای جلوگیری از تثبیت حضور نظامی ترکیه در نزدیکی مرزهای اسرائیل بود. نگرانی تلآویو از آنجا ناشی میشود که آنکارا در حال افزایش حضور خود در سوریه است و احتمال استقرار رادارهای پدافندی و پهپادهای مسلح ترکیه، آزادی عمل اسرائیل را محدود میکند.
ترکیه حمله را «غیرقانونی» و تعرض به «حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه» خواند. رجب طیب اردوغان نیز هشدار داد: «هیچ بازیگری جز خود ملت نمیتواند مسیر ترکیه را دیکته کند یا برای سیاست خارجی آن مرز تعیین کند.»
این واکنش نشان میدهد مسئله دیگر صرفاً اختلاف بر سر یک پایگاه نیست. پس از سقوط حکومت اسد و کاهش نفوذ ایران و حزبالله، سوریه به صحنه رقابت دو قدرت منطقهای تبدیل شده است؛ ترکیه میخواهد نفوذ خود را گسترش دهد و اسرائیل میکوشد مانع شکلگیری یک رقیب نظامی جدید در پیرامون خود شود.
واشنگتن میان دو متحد خود گیر افتاده است
این وضعیت برای دولت ترامپ نیز مسئلهای جدی ایجاد کرده است؛ اگر آمریکا از منطقه عقبنشینی کند، آیا دو متحد اصلیاش میتوانند بدون ورود به رویارویی مستقیم، نظم جدید را مدیریت کنند؟
تحلیلگر مؤسسه راهبرد و امنیت اورشلیم و مرکز موشه دایان میگوید مخاطب اصلی تلاش اسرائیل برای هشدار درباره ترکیه، «اردوغان نیست، بلکه ترامپ» است. به گفته او، اسرائیل میخواهد واشنگتن را متقاعد کند که تنش میان دو طرف «صرفاً لفظی نیست» و در صورت مدیریت نشدن میتواند به «یک رویارویی نظامی ناخواسته» منجر شود.
اما مشکل اسرائیل این است که ترکیه نیز در دوره ترامپ از روابطی کمسابقه با کاخ سفید برخوردار است. رئیسجمهور آمریکا قدرت نظامی و نفوذ منطقهای ترکیه را به رسمیت شناخته و از اردوغان تمجید کرده است. «تام باراک»، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه سوریه نیز حمله اسرائیل را «تشدیدی غیرضروری» خوانده و گفت اسرائیل در حال «تحریک ترکها» است.
رقابت بر سر خلأیی که ایران و آمریکا بر جا گذاشتهاند
ترکیه حضور خود در سوریه، غزه و لبنان را بخشی از تلاش برای کمک به ثبات منطقه معرفی میکند؛ اما در نگاه مخالفانش، این کشور در حال تبدیل شدن به قدرت مسلط سُنی است.
«بسام برابندی»، دیپلمات پیشین سوری، میگوید: «اگر یک قدرت خارج شود یا کنار زده شود و خلأیی ایجاد شود، قدرت دیگری آن را پر خواهد کرد.» از نگاه او، آمریکا در حال خروج است، نفوذ ایران در حال حاضر در سوریه کاهش یافته و حزبالله نیز با حملات اسراییل روبهروست؛ در چنین شرایطی، قدرت نظامی ترکیه جذابیت بیشتری برای کشورهای سنی پیدا میکند.
ترکیه نیز برای تثبیت این نقش، پیشنهاد مشارکت در نیروی تثبیت بینالمللی غزه، حفظ نیروهای خود در لبنان و ادامه حضور گسترده در سوریه را مطرح کرده است.
در مقابل، اسرائیل از شکلگیری آنچه «حلقه آتش سُنی» مینامد،هراس دارد؛ ائتلافی به رهبری ترکیه که بتواند اسرائیل را در منطقه محاصره و منزوی کند.
خطر اصلی؛ جنگی که هیچکس نمیخواهد
با وجود این، درگیری مستقیم میان دو کشور هنوز هدف هیچیک نیست. مسئله اصلی، کشمکشی تدریجی بر سر نفوذ، پایگاهها، متحدان و نظم آینده منطقه است. اسرائیل میخواهد برتری نظامی خود را حفظ کند و ترکیه نیز نمیخواهد نفوذ اسرائیل به هژمونی منطقهای تبدیل شود.
این رقابت حتی پروژه اقتصادی ترامپ در سوریه را نیز پیچیده میکند؛ زیرا علاقه واشنگتن به نقشآفرینی ترکیه با منافع راهبردی اسرائیل برخورد پیدا کرده است.
راهحل کوتاهمدت، ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از درگیری و فعال کردن کانالهای پشتپرده میان دو طرف است. اما ریشه اختلاف عمیقتر از آن است که با یک کانال دیپلماتیک از میان برود. همانطور که گزارش فارین پالیسی نشان میدهد، ترکیه و اسرائیل هر دو در حال دنبال کردن اهدافی هستند که بهسادگی قابل کنار گذاشتن نیستند؛ بنابراین این کشمکش احتمالاً از سوریه فراتر خواهد رفت و به یکی از رقابتهای تعیینکننده نظم جدید خاورمیانه تبدیل میشود.
نظر شما