«تالار مجازی استادان موسیقی ایران» با طراحی اکبر شیرکوند و همکاری دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجمن موسیقی ایران آغاز به کار کرده است؛ طرحی که تلاش دارد بخشی از گنجینه پراکنده موسیقی ایران را در قالبی تازه گردآوری و برای نسل امروز قابل دسترس کند.

ایده اولیه این پروژه حدود دو ماه پیش و با طرح موضوع «سنگ مزار مجازی» شکل گرفت، اما در ادامه با توجه به ظرفیت‌های فناوری اطلاعات و دسترسی به آرشیوهای موسیقایی، به پروژه‌ای گسترده‌تر با عنوان «تالار مجازی استادان موسیقی ایران» تبدیل شد.

در نخستین مرحله، ۱۰ تن از هنرمندان فقید موسیقی برای قرار گرفتن در این مجموعه انتخاب شده‌اند و اطلاعات مربوط به زندگی، فعالیت‌ها و آثار آنان در قالب یک بستر دیجیتال ارائه شده است.

یکی از ویژگی‌های اصلی این تالار، تلاش برای ارائه تصویری جامع از هنرمندان است. مخاطب تنها با یک زندگی‌نامه کوتاه روبه‌رو نیست، بلکه می‌تواند عکس‌ها، فیلم اجراها، آثار صوتی، خاطرات و دلنوشته‌های مرتبط با هر هنرمند را نیز مشاهده کند.

اکبر شیرکوند، طراح «تالار مجازی استادان موسیقی ایران»، درباره این پروژه توضیح داده است که اطلاعات هنرمندان تا حد امکان به شکل کامل گردآوری شده و مخاطبان می‌توانند از طریق تلفن همراه به این مجموعه دسترسی داشته باشند.

حتی تصاویر قدیمی استادان که کیفیت مناسبی نداشته‌اند نیز برای استفاده در این پروژه بازسازی شده‌اند. به این ترتیب، تلاش شده تالار مجازی صرفاً یک آرشیو متنی نباشد و به فضایی برای مواجهه تصویری و شنیداری با میراث هنرمندان تبدیل شود.

از سوی دیگر، استفاده از QR Code امکان دسترسی سریع مخاطبان به این اطلاعات را فراهم کرده است؛ موضوعی که می‌تواند به‌ویژه برای نسل جوان، که ارتباط بیشتری با محتوای دیجیتال دارد، اهمیت داشته باشد.

بابک رضایی، مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، این پروژه را فرصتی برای آشنایی نسل جدید با استادانی دانسته که سال‌ها برای موسیقی ایران فعالیت کرده‌اند و معتقد است چنین طرحی می‌تواند زمینه‌ساز ارتباط میان‌نسلی در حوزه موسیقی باشد.

بخش قابل توجهی از تاریخ موسیقی ایران در خاطرات، نوارهای قدیمی، عکس‌ها، دست‌نوشته‌ها و روایت‌های شفاهی باقی مانده است؛ آثاری که در صورت سامان نیافتن، ممکن است به مرور از دسترس خارج شوند.

در چنین شرایطی، دیجیتال‌سازی می‌تواند تنها یک انتخاب فناورانه نباشد، بلکه به ابزاری برای حفظ میراث فرهنگی تبدیل شود. به‌ویژه در حوزه موسیقی نواحی که بسیاری از استادان آن خارج از ساختار رسمی و آکادمیک فعالیت کرده‌اند، ثبت روایت زندگی و آثار آنان اهمیت دوچندان دارد.

حضور فرزندان حاج قربان سلیمانی و خلیفه آغه غوثی در مراسم رونمایی نیز بر همین پیوند میان نسل‌های موسیقی تأکید داشت. علیرضا سلیمانی و عبدالرحمن غوثی که خود از هنرمندان این حوزه هستند، بخشی از میراث موسیقایی پدرانشان را به نسل بعد منتقل کرده‌اند.

رضایی نیز با اشاره به سابقه فعالیت انجمن موسیقی ایران در حوزه موسیقی نواحی و موسیقی فرهنگی کشور، بر ضرورت تقویت این جریان تأکید کرده و از تلاش برای ایجاد فرصت‌های تازه برای معرفی این گونه‌های موسیقایی سخن گفته است.

اگر این پروژه در مراحل بعدی توسعه پیدا کند، می‌تواند از یک مجموعه معرفی هنرمندان فراتر رفته و به نوعی آرشیو دیجیتال موسیقی ایران تبدیل شود.

در حال حاضر ۱۰ هنرمند در مرحله نخست این طرح قرار گرفته‌اند، اما مدیرکل دفتر موسیقی از امیدواری برای ادامه پروژه و اضافه شدن هنرمندان دیگر سخن گفته است. اهمیت این موضوع در آن است که بسیاری از چهره‌های تأثیرگذار موسیقی ایران هنوز آثار و زندگی‌شان در یک پایگاه منسجم و قابل دسترس برای عموم جمع‌آوری نشده است.

چنین بستری می‌تواند علاوه بر مخاطبان عمومی، برای پژوهشگران، دانشجویان موسیقی و علاقه‌مندان به موسیقی نواحی نیز کاربرد داشته باشد؛ البته به شرط آنکه در ادامه، اطلاعات با استانداردهای آرشیوی، منابع دقیق و دسترسی پایدار تکمیل و به‌روزرسانی شود.

راه‌اندازی این تالار همزمان با تأکید دوباره دفتر موسیقی بر توجه به موسیقی نواحی صورت گرفته است. بابک رضایی از برنامه‌ریزی برای برگزاری هجدهمین جشنواره موسیقی نواحی و رایزنی با مسئولان استان کرمان برای برگزاری متفاوت این دوره خبر داده است.

به گفته او، در ماه‌های گذشته نیز در برخی رویدادهای فرهنگی و هنری، موسیقی ایرانی و موسیقی نواحی نقش محوری داشته‌اند.

این نگاه می‌تواند نشان‌دهنده تلاش برای قرار دادن موسیقی نواحی در مرکز سیاست‌های فرهنگی باشد؛ با این حال، حفظ این میراث صرفاً با برگزاری جشنواره یا اجرای مناسبتی محقق نمی‌شود. ثبت نظام‌مند آثار، مستندسازی زندگی استادان، نگهداری آرشیوهای صوتی و تصویری و فراهم کردن دسترسی عمومی، حلقه‌های مکمل این مسیر هستند.

«تالار مجازی استادان موسیقی ایران» از همین منظر می‌تواند گامی در جهت پاسخ به یکی از نیازهای قدیمی موسیقی کشور باشد: اینکه آثار و روایت‌های استادان تنها پس از درگذشتشان در قالب مراسم بزرگداشت یاد نشوند، بلکه در یک بستر ماندگار و قابل دسترس، بخشی از حافظه فرهنگی جامعه باقی بمانند.

اکنون مهم‌ترین چالش این پروژه، تداوم آن است. اگر تالار مجازی به ۱۰ هنرمند نخست محدود نماند و در کنار معرفی چهره‌های شناخته‌شده، استادان کمترشناخته‌شده موسیقی نواحی و دیگر گونه‌های موسیقی ایرانی را نیز پوشش دهد، می‌تواند به یکی از آرشیوهای مهم دیجیتال موسیقی کشور تبدیل شود؛ آرشیوی که به جای خاک خوردن در قفسه‌ها، میراث موسیقی ایران را در دسترس نسل‌های آینده قرار می‌دهد.