بیشکک، پایتخت قرقیزستان از روز دوشنبه ۳۱ آگوست تا امروز اول سپتامبر ۲۰۲۶ میزبان نشست دو روزه سران سازمان همکاری شانگهای (SCO) است. این نشست که با شعار «با هم برای صلح پایدار، توسعه و رفاه» برگزار می‌شود، مصادف با بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس این سازمان است و یکی از مهم‌ترین گردهمایی‌های دیپلماتیک اوراسیا در سال جاری به شمار می‌رود.
سازمان همکاری شانگهای که شامل روسیه، چین، هند، پاکستان، چهار کشور آسیای مرکزی، بلاروس و سایر اعضاست، حدود ۳.۴ میلیارد نفر جمعیت و سهم قابل‌توجهی از تولید ناخالص داخلی جهان را نمایندگی می‌کند.
این نشست بیش از یک رویداد منطقه‌ای است و به عنوان بستری برای تقویت همکاری‌های چندجانبه، ترویج دیدگاه جهان چندقطبی و کاهش وابستگی به ساختارهای غربی عمل می‌کند. رهبران چین و روسیه در سال‌های اخیر از این سازمان برای نمایش همبستگی و مخالفت با آنچه «یک‌جانبه‌گرایی» می‌نامند، استفاده کرده‌اند.

دستور کار اصلی این دوره

برپایه گزارش‌های رسانه‌ای و اعلام دبیرخانه سازمان همکاری شانگهای، درگیری‌ها و تحولات جاری در غرب آسیا (خاورمیانه) یکی از موضوعات مورد انتظار در دستور کار نشست بیشکک است. این موضوع در کنار جنگ روسیه-اوکراین و وضعیت افغانستان، به‌عنوان مسائل کلیدی امنیتی و منطقه‌ای که رهبران قرار است درباره آن‌ها تبادل‌نظر کنند، ذکر شده است. تمرکز اصلی بر تأثیر این درگیری‌ها بر امنیت منطقه‌ای، مسیرهای تجاری و انرژی و ضرورت حل‌وفصل اختلافات از طریق راه‌های سیاسی و دیپلماتیک است.
در حوزه اقتصادی نیز تسهیل تجارت، اتصال حمل‌ونقل و لجستیک اوراسیا، امنیت انرژی، تحول دیجیتال و بررسی سازوکارهایی مانند بانک توسعه پیشنهادی شانگهای و توافق‌نامه‌های تسهیل تجارت در دستور کار قرار دارد. این نشست همچنین فرصتی برای هماهنگی در چارچوب سازمان ملل، بریکس و سایر سازوکارهای چندجانبه محسوب می‌شود.
حضور رهبرانی ازجمله نارندرا مودی (هند)، شهباز شریف (پاکستان) و مقامات سازمان‌های بین‌المللی مانند دبیرکل سازمان ملل، بر وزن دیپلماتیک رویداد افزوده است. سازمان رسماً خود را اتحادیه‌ای علیه هیچ کشوری معرفی نمی‌کند، اما تحلیلگران، آن را ابزاری برای موازنه نفوذ غرب و تقویت همکاری‌های جنوب جهانی می‌دانند.

حضور شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین؛ محور اصلی توجه

حضور همزمان شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، مهم‌ترین جنبه این نشست است. این دو رهبر که روابط دوجانبه‌شان را در بالاترین سطح تاریخی توصیف می‌کنند، از نشست‌های شانگهای برای تقویت هماهنگی راهبردی و ترویج نظم چندقطبی استفاده کرده‌اند. شی جین‌پینگ پیش از نشست، روابط چین با قرقیزستان را در «دوران طلایی» توصیف کرد و بر تعمیق نفوذ اقتصادی و سیاسی پکن در آسیای مرکزی تأکید داشت. پوتین نیز این رویداد را فرصتی برای نمایش همبستگی اوراسیایی می‌داند.
این گردهمایی در شرایطی برگزار می‌شود که هر دو کشور با فشارهای غربی مواجه هستند و سازمان را بستری برای تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و دیپلماتیک می‌بینند. نشست بیشکک دومین دیدار حضوری شی و پوتین در سال ۲۰۲۶ است (پس از دیدار ماه می در پکن) و تداوم این هماهنگی را نشان می‌دهد.

دیدار دوجانبه شی جین‌پینگ و پوتین

در حاشیه نشست، شی جین‌پینگ و پوتین روز گذشته در بیشکک دیدار دوجانبه داشتند. وزارت امور خارجه روسیه این دیدار را تأیید کرد. پوتین در این جلسه اعلام کرد روسیه آماده همکاری با چین برای دائمی کردن نظام لغو روادید دوجانبه است، مشروط به موافقت طرف چینی. او خاطرنشان کرد این نظام سبب افزایش ۴۳ درصدی جریان گردشگران میان دو کشور در نیمه نخست سال شده است. پوتین همچنین تسلیت خود را بابت سیل‌های اخیر در چین ابراز کرد.
این دیدار نشان‌دهنده تداوم تعمیق روابط اقتصادی و انسانی دو کشور در کنار هماهنگی سیاسی است و پیام روشنی از همسویی مسکو و پکن در برابر چالش‌های بین‌المللی ارسال می‌کند.
همچنین در حاشیه این نشست، چندین دیدار دوجانبه مهم نیز برگزار شد که ابعاد بین‌المللی رویداد را برجسته‌تر کرد. شی جین‌پینگ علاوه بر دیدار با پوتین، با صدیر جباروف رئیس‌جمهور قرقیزستان ملاقات کرد و دو طرف بر «دوران طلایی» روابط تأکید ورزیدند؛ در این دیدار پیمان حسن هم‌جواری، دوستی و همکاری دائم میان چین و قرقیزستان به امضا رسید که پایه‌ای برای حمایت متقابل بلندمدت فراهم می‌کند. شی همچنین با شاوت میرزایف رئیس‌جمهور ازبکستان دیدار داشت. از سوی دیگر، نارندرا مودی نخست‌وزیر هند با ولادیمیر پوتین دیدار دوجانبه برگزار کرد و طرفین بر تعمیق همکاری‌های راهبردی در حوزه‌های تجارت، انرژی، دفاع و امنیت تمرکز کردند. مودی در این دیدار بر ضرورت پایان دادن به درگیری‌ها از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی تأکید کرد. این سلسله دیدارها نشان‌دهنده نقش نشست شانگهای به‌عنوان بستری فعال برای هماهنگی‌های دوجانبه در کنار دستور کار چندجانبه سازمان است.
در مجموع، نشست شانگهای ۲۰۲۶ در بیشکک نه تنها سالگرد یک سازمان ۲۵ ساله را جشن می‌گیرد، بلکه فرصتی برای نمایش نقش رو به رشد اوراسیا در شکل‌دهی به نظم جهانی چندقطبی است. حضور پررنگ شی و پوتین و دستورکار گسترده امنیتی-اقتصادی آن، این رویداد را به یکی از نقاط کانونی دیپلماسی بین‌المللی در نیمه نخست سال تبدیل کرده است.
باوجود این باید منتظر نتایج نهایی و بیانیه بیشکک بود که در روزهای آینده مشخص خواهد شد و به احتمال زیاد تعریضی بر سیاست‌های جنگ‌طلبانه آمریکا در منطقه خواهد داشت.