انتشار پیام راه‌گشای رهبر معظم انقلاب اسلامی و استناد دقیق ایشان به آیه‌ مبارکه‌ «وَأَمَّا بنعْمَة رَبّکَ فَحَدّثْ» فصل نوینی را در عرصه «جهاد تبیین»، روایت قدرت، امیدآفرینی و صیانت از انسجام ملی گشوده است. معظم‌له در این پیام مهم با تأکید بر ضرورت دستیابی به «ایران هرچه قوی‌تر»، ابعاد گوناگونی از مسئولیت نخبگان، دولتمردان و آحاد جامعه را تبیین کرده‌اند. به همین مناسبت، در گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام دکتر محمدعلی اسدی‌نسب، مدیر گروه قرآن‌پژوهی پژوهشکده حکمت و دین‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ ابعاد قرآنی، فقهی و اجتماعی این بیانات راه‌گشا را به بحث نشسته‌ایم.

ضرورت امیدآفرینی و پرهیز از دوگانگی‌های دروغین

حجت‌الاسلام اسدی نسب در ابتدا با اشاره به هوشیاری مردم می‌گوید: دشمنان اسلام و انقلاب اسلامی هرچه تاکنون زخم خورده‌اند به سبب مقاومت هوشیارانه مردم مسلمان بوده است؛ از این رو اقدامات فراوانی را به‌کار برده‌اند تا این مقاومت را بشکنند، مانند دوگانگی‌های دروغین میان مردم، ایجاد یأس و اینکه راهی جز تسلیم در برابر آنان وجود ندارد. بنابراین توجه به نکات زیر لازم است.
نخست اینکه دوگانگی‌های دروغین، توطئه دشمن برای ایجاد انفعال است. قرآن کریم همواره مؤمنان را از افتادن در دام دوگانه‌های ساختگی دشمن برحذر داشته است. دشمن با القای تقابل میان «صلح و جنگ» یا «اقتصاد و مقاومت»، در پی آن است جامعه را میان دو راهی به ظاهر متضاد محصور کند، در حالی که در منطق قرآنی، «عزت»، «امنیت» و «استقلال اقتصادی» همه در سایه «جهاد هوشمندانه» و «مقاومت شرافتمندانه» معنا می‌یابند. خداوند در آیه ۶۰ سوره انفال می‌فرماید: «وَ أَعدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ منْ قُوَّةٍ...»؛ یعنی هرگونه توانمندی (چه نظامی، چه اقتصادی و چه علمی) در جهت بازدارندگی و حفظ کیان جامعه، خود نوعی جهاد و مقاومت محسوب می‌شود. بنابراین، دوگانه‌سازی دشمن، نه تنها واقعی نیست، بلکه یک حربه روانی برای تضعیف اراده ملی است.
وی اضافه می‌کند: در این میان نقش دولت در امیدآفرینی و پرهیز از سیاه‌نمایی نیز بسیار مهم است. قرآن، مسئولان و کارگزاران نظام را «اولی‌الامر» معرفی می‌کند و بر آنان وظیفه‌ای سنگین در قبال امانت «حکومت» و «اعتماد عمومی» نهاده است. آیه شریفه «إنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَات إلَی أَهْلهَا» (نساء/۵۸) خطاب به همه متولیان امور، آنان را به ادای کامل مسئولیت و پرهیز از هرگونه کوتاهی یا ایجاد ناامیدی فرامی‌خواند. سیاه‌نمایی از سوی کسانی که خود را «حلال مشکلات» معرفی کرده‌اند، نه تنها با روح آیات «بشارت» و «تبشیر» در قرآن ناسازگار است، بلکه مصداق «وَ لَا تَلْبسُوا الْحَقَّ بالْبَاطل وَ تَکْتُمُوا الْحَقَّ...» (بقره/۴۲) خواهد بود؛ چرا که کتمان دستاوردها و بزرگ‌نمایی کاستی‌ها، نوعی تحریف واقعیت است که تنها دشمن از آن شادمان می‌شود و دل مؤمنان را می‌آزارد.

انتقاد سازنده در محافل نخبگانی

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح می‌کند: قرآن کریم، نقد منصفانه و تبادل نظر عالمانه را نه تنها ممنوع نکرده، بلکه آن را برای «استقامت بر حق» و «اصلاح امور» ضروری می‌داند. آنجا که خداوند از حضرت شعیب نقل می‌کند: «إنْ أُریدُ إلَّا الْإصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ...» (هود/۸۸) نشان می‌دهد طرح مشکلات در میان خواص و فرهیختگان، به شرط قصد اصلاح، نه تخریب؛ کاملاً پذیرفته است. اما تفاوت اساسی در این است که این نقدها باید در پشت درهای بسته مشورت و با حفظ مصلحت جامعه صورت گیرد، نه در فضای عمومی و با القای ناامیدی. امام علی(ع) نیز می‌فرمایند: «کلام خیرخواهانه را بپذیر، هرچند تلخ باشد»؛ اما این تلخی باید با امید به اصلاح همراه باشد، نه با یأس از آینده.
حجت الاسلام اسدی نسب تمسک به «آیه نعمت» را راهبرد قرآنی برای امیدآفرینی دانسته و توضیح می‌دهد: قرآن کریم در آیه «وَ أَمَّا بنعْمَة رَبّکَ فَحَدّثْ» (ضحی/۱۱) مؤمنان و به‌ویژه مسئولان را به «یادآوری نعمت‌های الهی» و «گفت‌وگو از برکات خداوند» فرا می‌خواند. این دستور قرآنی، دقیقاً در نقطه مقابل سیاه‌نمایی و بزرگ‌نمایی مشکلات قرار دارد. دولتیان و مدیران جامعه موظف‌اند براساس دستورالعمل رهبری معظم نظام، ضمن شناسایی آسیب‌ها و تلاش برای رفع آن‌ها، همواره مردم را از دستاوردهای نظام، پیشرفت‌های علمی، امنیت پایدار و عزت بین‌المللی آگاه کنند تا روحیه «قناعت و شکرگزاری» در جامعه تقویت شود. این روش، نه تنها خوش‌بینی عمومی را افزایش می‌دهد، بلکه سبب می‌شود مردم در هنگام سختی‌ها نیز با صبر و بصیرت در کنار نظام بمانند.

وحدت حول محور ولایت و قرآن؛ رمز عبور از بحران‌ها

این کارشناس دینی با اشاره به فرمایش اخیر رهبر معظم انقلاب یادآور می‌شود: نکته نهایی که از فرمایشات رهبری و آیات قرآنی به روشنی برمی‌آید، ضرورت «وحدت کلمه» و «انسجام ملی» در برابر دشمن است. قرآن می‌فرماید: «وَ اعْتَصمُوا بحَبْل اللَّه جَمیعًا وَ لَا تَفَرَّقُوا» (آل‌عمران/۱۰۳). این «حبل‌الله» هم قرآن است، هم ولایت و هم اراده ملی برخاسته از ارزش‌های اسلامی. هرگونه تشتت، اختلاف‌افکنی یا القای دوگانگی، دقیقاً همان چیزی است که دشمن برای تضعیف نظام به دنبال آن است. بنابراین، دولتیان با الگوگیری از سیره پیامبر(ص) که در سخت‌ترین شرایط، هم به مقاومت می‌پرداختند و هم به مردم امید می‌دادند، باید خط مستقیم «جهاد تبیین» را در پیش گیرند؛ تبیینی که در آن، هم «نقص‌ها» برای اصلاح گفته شود، هم «قوت‌ها» برای شکرگزاری و هم «تهدیدها» برای هوشیاری، اما هیچ‌یک به قیمت از دست رفتن اعتماد عمومی یا شادمانی دشمن تمام نشود.
حجت‌الاسلام اسدی نسب در پایان تصریح می‌کند: باید گفت رویکرد قرآنی در مدیریت جامعه، رویکردی «جامع‌نگر» و «واقع‌بینانه» است؛ نه خوش‌بینی ساده‌لوحانه و نه بدبینی فلج‌کننده، بلکه «عینیت‌گرایی امیدوارانه» که در آن، مسئولان با توکل بر خدا، تکیه بر توانمندی‌های داخلی و پرهیز از دوگانه‌های توطئه‌آمیز دشمن، راه «عزت» و «پیشرفت» را هموار می‌کنند و با عمل به آیه «فَإذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّه» (آل‌عمران/۱۵۹) گام‌هایی استوار در مسیر ساختن ایران قوی برمی‌دارند.