این مقاله که در شماره بهار و تابستان ۱۴۰۵ مجله «فلسفه و کلام اسلامی» منتشر شده است، با رویکردی تاریخی ـ تحلیلی، نقش شاگردان حاج ملاهادی سبزواری را در گسترش و تداوم علوم عقلی، به‌ویژه فلسفه اسلامی، در حوزه‌های علمی دوره قاجار بررسی می‌کند.

این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش صورت گرفته است که حلقه شاگردان حکیم سبزواری چگونه توانست شبکه‌ای از انتقال معرفت ایجاد کند و در شکل‌گیری و پایداری حوزه‌های علمی ایران و برخی مراکز علمی خارج از ایران نقش داشته باشد؟

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مدرسه سبزوار پس از درگذشت حاج ملاهادی سبزواری نیز از طریق شاگردان و شاگردانِ شاگردان او به فعالیت علمی خود ادامه داد و مهاجرت علمی، تدریس، تألیف و تربیت نسل‌های بعدی، زمینه انتقال دانش‌هایی همچون منطق، فلسفه، ریاضیات قدیم، هیئت و برخی علوم نقلی ـ عقلی را به دیگر حوزه‌ها فراهم کرد.

بر اساس این مقاله، تأثیر حوزه فلسفی حکیم سبزواری از سبزوار فراتر رفت و در حوزه‌های علمی تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، گناباد و نجف نمود یافت. در این میان، حضور شاگردان او در هر یک از این مراکز متناسب با شرایط علمی و فرهنگی آن منطقه، به تداوم یا تقویت آموزش علوم عقلی کمک کرد.

در جمع‌بندی این پژوهش، مدرسه سبزوار نمونه‌ای از «انتقال غیرمتمرکز علم» در سنت علوم اسلامی معرفی شده است که تداوم آن بیش از نهادهای رسمی، بر شبکه انسانی استادان و شاگردان و استمرار آموزش و انتقال دانش استوار بوده است.

علاقه‌مندان می‌توانند متن مقاله را از پایگاه مجله «فلسفه و کلام اسلامی» دانشگاه تهران به آدرس https://jitp.ut.ac.ir/article_۱۰۸۹۲۴.html دریافت کنند.