منطقه حفاظت شده و شکار ممنوع خانگرمز، تویسرکان همدان زیستگاه حیوانات وحشی بسیاری از بز و کل گرفته تا گربه وحشی و گرگ و انواع پرندگان بومی و مهاجر است. در این روزها که انواع درختان برگ پهن و زیبای منطقه رنگ رخسار میبازند و رفتهرفته زرد و سرخ میشوند، میتوان با تمام وجود آرامش را در آن منطقه حس کرد.
رامین رمضانی، رئیس اداره محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست استان همدان؛ از آن منطقه، جاذبهها و دیدنیهایش توضیحات کاملی دادند که در زیر میخوانید:
از منطقه حفاظت شده خانگرمز برایمان بگویید.
منطقه حفاظت شده خانگرمز در فاصله ۳۰ کیلومتری غرب شهرستان تویسرکان، ۲۵ کیلومتری شرق شهر اسدآباد و جنوب غربی همدان و شمال غربی شهر فرسفج قرار گرفته است. منطقهای که بالغ بر 9389 هکتار مساحت دارد و جزو مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان به شمار میآید، یعنی مسؤولیت آب و خاک و گیاه و جانواران و... کلاً با سازمان حفاظت محیط زیست است.
این مناطق چهارگانه که به آن اشاره کردید چه مناطق و مواردی را در بر میگیرد؟
این مناطق شامل پارک ملی یعنی چشماندازهای طبیعی دارای اهمیت ملی و جهانی؛ اثر طبیعی ملی که پدیدهها یا مجموعههای گیاهی جانوری کمنظیر است؛ پناهگاه حیات وحش که زیستگاههای نمونه جانوران وحشی بوده و منطقه حفاظتشده اراضی ویژه زیست محیطی را در بر میگیرد. طبق همین تقسیمبندی ۲۶ پارک ملی، ۳۵ اثر طبیعی ملی، ۴۲ پناهگاه و ۱۵۰ منطقه حفاظتشده داریم که منطقه خانگرمز یکی از با اهمیتترینهای آنها در غرب کشور است.
خانگرمز چه ویژگی منحصر به فردی دارد؟
منطقه حفاظت شده خانگرمز تویسرکان را نگینی ارزشمند در غرب کشور میدانند زیرا غنی از جاذبههای جانوری و گیاهی است. بر اساس تحقیقات و پژوهشهای کارشناسان محیط زیست 360 نوع گونه گیاهی از 52 خانواده متعلق به 224 جنس با تنوع ژنتیکی خاص در مصارف دارویی در خانگرمز وجود دارد که یکی از شاخصههای خاص این منطقه است. بیشترین پوشش گونه گیاهی خانگرمز با تعداد 37 جنس و 57 گونه را خانواده (ASTEACEAE(composite به خود اختصاص داده است.
وضعیت جانوری آن چطور است؟
این منطقه که اکوسیستم کوهستانی دارد، از لحاظ پوشش گیاهی و تنوع گونههای گیاهی و مرتعی و منابع تغذیهای وحوش بسیار غنی است و گونههای بسیاری در آن پرورش پیدا میکنند. وجود شش رشته چشمه دایمی و یک سرآب در دل کوه منابع آب خانگرمز و آب شرب وحوش را تامین میکند. با توجه به همین دلایل که عرض کردم یعنی وجود آب و غذای کافی، این منطقه جمعیت قابل توجهی از گونههای مختلف حیات وحش را در خود جای داده است و مهمترین زیستگاه کل و بز وحشی، قوچ و میش استان همدان به شمار میآید. البته علاوه بر آن ها انواع گوناگون پستانداران مانند گربهوحشی، سمور، گرگ، روباه، خرگوش، شغال و نیز پرندگان بومی و مهاجر و حتی پرندگان آبزی مهاجر هم در این منطقه زیست میکنند.
خانگرمز را منطقه شکار ممنوع میشناسیم. اصلاً قانون ممنوعیت شکار یعنی چه؟ تمام موجودات را شامل میشود یا شکار برای برخی گونهها مجاز است؟
برخی مناطق به منظور ترمیم جمعیت جانوری، منطقه شکارممنوع نامیده میشوند. در پارکهای ملی و اثر طبیعی ملی به هیچ عنوان اجازه تیر اندازی و شکار حیوانات داده نمیشود. حتی حمل سلاح، بوتهکنی، بریدن اشجار، ساخت و ساز واحدهای صنعتی و عبور جادهها در آن ممنوع است. اما با مجوز محیط زیست و در شرایط خاص میتوانیم اجازه شکار و یا اجازه استقرار برخی واحدهای صنعتی را بدهیم که همه با توجه به قوانین و مقررات مناطق حفاظت شده، به ندرت صورت میپذیرد.
از کم آبی و خشکسالیهای اخیر بگویید. این مشکل چه تاثیری در آن منطقه داشته است؟
متاسفانه چند سالی میشود که کل کشور درگیر خشکسالی طولانی مدتی است که خانگرمز هم از این خشکسالی مستثنی نیست. عرض کردم که آب مورد نیاز برای وحوش منطقه از چشمههای منطقه که به سطح زمین جاری می شود و نیز آب ناشی از بارندگی و ذوب برفهای ارتفاعات منطقه که به صورت نهرهای کوچک و بزرگ از شکاف صخره ها و درههای عمیق جاری میشود، تامین میشد. یا به صورت آبگیر و تالاب های کوچک فصلی ظاهر می شود مثل آبگیر تختسر منطقه که تا اواخر بهار دارای آب میباشد و منبع تامین کننده آب وحوش در فصل بهار می باشد. اما در سال 1392 به خاطر خشکسالیها، کم شدن آب چشمهها و تالابها مجبور شدیم برای تامین آب مورد نیاز حیات وحش لولهکشی کرده و پمپ انتقال آب قرار دهیم که با این روش تا حدودی بخش عمدهای از کمبود آب جبران شده اما باز هم این منطقه با کمبود آب روبهرو است و هنوز با آن مشکل دست به گریبان هستیم.
با توجه به خشکسالیها و بحرانهای بیابانزایی قرن که با آن روبه رو هستیم، چه اقداماتی در زمینه جلوگیری از تبدیل مراتع به مزارع کشاورزی انجام میدهید؟
از نظر قانونی بوته کنی، تخریب اشجار و اراضی ملی در مناطق حفاظت شده ممنوع است و در این مناطق با توجه به مفاد قانون، اجازه هیچگونه چرا یا ورود دامی داده نمیشود. اگر هم دامی برای چرا به منطقه وارد شود به شدت با آن ها برخورد میشود. تخریب اراضی و تبدیل اراضی به زمینهای کشاورزی ممنوع است و ماموران در منطقه به طور دائم حضور دارند و با افرادی که تغییر کاربری دهند یا اراضی منابع طبیعی را شخم بزنند یا ایجاد حریق کنند به صورت قانونی برخورد میکنند.
گویا روستاهای زیادی در اطراف آن منطقه وجود دارند. این روستاها آسیب و تهدیدی برای خانگرمز محسوب نمیشوند؟
کوه و منطقه خانگرمز در میان 16 روستا احاطه شده است.از شمال به روستاهای قلقل، گنبله، بهارآب، ترمیانک، هوش و از شرق به روستاهای حاجی آباد، سوتلق، قلی لاله بالا و از طرف غرب به روستاهای مین آباد، تقی آباد، سازیان، کنجوران سفلی و از طرف جنوب به روستاهای کنجوران علیا و وسطی، قلی لاله پایین و لاشجرد محدود میشود.
این مراکز جمعیتی متعدد که در حاشیه این مناطق حفاظت شده زندگی میکنند از همان نقاط حاشیهای به عنوان منبع، بهرهبرداری میکنند. در این راه اشتراک و تضاد منافع با منطقه هم پیدا میکنند که تلاش میشود این مشکل را با برنامههای تسهیلگری توسط سازمانهای مردم نهاد داخل روستاها حل کرد. به همین منظور برنامهای به صورت فشرده و دو ماهه با روستاییان داشتیم که بتوانیم مشکلات آن ها را حل کنیم و کمک کنیم به منطقه دست درازی نداشته باشند. در این جلسات که برای تسهیلگری و توانمند سازی جوامع محلی اطراف خانگرمز تشکیل میشود تلاش بر این است که روستاها توانمند شوند تا علاوه بر اینکه آسیبی به منطقه نزنند، کمک حال ما هم باشند. درآمد داشته باشند و از فروش صنایع دستی، اقلام و تجهیزات و مواد غذایی به گردشگران درآمد کسب کنند. سازمان محیط زیست با رویکرد جدیدی که در پیش گرفته است دنبال جلب مشارکت مردمی و بویژه مشارکت جوامع محلی و ذینفع کردن آن ها در منطقه است. چرا که بدون مشارکت مردم روستاها و توانمند کردن آن ها در حفاظت از منطقه توانا نخواهیم بود.
یعنی گردشگران و توریست ها میتوانند به راحتی در منطقه حفاظت شده آمد و شد داشته باشند؟
بله. زمین شناسان، جغرافیدانان، علاقهمندان طبیعت وحش و گردشگران میتوانند با رعایت مقررات و ضوابط سازمان حفاظت محیط زیست این اکوسیستم را مورد بازدیدهای علمی، آموزشی و تفرجی قرار دهند. البته نه در تمام قسمتهای آن. بخشها و مناطق منطقه توسط سازمان محیط زیست تقسیمبندی شده که در برخی مناطق اجازه ورود و خروج هیچ فردی داده نمیشود. یا در برخی مناطق فقط محیطبانان اجازه ورود و خروج دارند و در بخشهای عمومیتر که آسیبی به محیط زیست و زندگی حیات وحش نزند، اجازه ورود گردشگران آن هم با حفظ و شرایط و مقررات خاص داده میشود.
نظر شما